Het bureau zou alle zorg uit handen nemen

Ex-cliënten weten het zeker: Bureau Raad&Daad heeft pgb-geld bestemd voor zorg achterovergedrukt. Maar de eigenaren worden niet vervolgd en verzekeraar CZ zit twee jaar na dato nog achter het verdwenen bedrag van 1 miljoen euro aan.

Ten einde raad was John Raadschelders toen hij in 2008 contact opnam met Raad&Daad. Zijn vrouw Maria was opgenomen in het ziekenhuis met ernstige psychische problemen. Er moest hulp voor haar geregeld worden voor ze weer thuis kon wonen. 'Maar dat kun je zelf niet betalen. Toen stelde iemand in het ziekenhuis voor: vraag een pgb aan, dan betaal je daar de thuisbegeleiding van', vertelt Raadschelders in de bescheiden vakantiebungalow in Schinveld waar hij samen met zijn vrouw nu tijdelijk woont.

Met een persoonsgebonden budget (pgb) kunnen zorgbehoevende ouderen en gehandicapten zelf de hulp inkopen die zij nodig hebben, en bij wie zij willen. Raadschelders had er nog nooit van gehoord en wist niet hoe een pgb werkte. Maar 'gelukkig' was daar Godfried Wigman, een goede kennis van zijn ouders en mede-eigenaar van Raad&Daad. Raadschelders en zijn vrouw hoefden zich nergens zorgen over te maken, Wigman regelde het allemaal wel.

Er kwam een 18-jarige stagiaire langs voor Maria. Niet bepaald iemand met wie je je ziel en zaligheid wil delen als je in psychische nood verkeert. Raadschelders: 'Maria wilde met haar niet verder, dus we vroegen om een andere hulp. Maar we werden steeds afgescheept met een vaag verhaal. Uiteindelijk hebben we vier maanden geen zorg gekregen, terwijl Raad&Daad wel het volle pgb-bedrag ontving.'

Twee wandkasten

Raadschelders blijkt achteraf niet de enige bij wie het zo mis ging. Het dossier Raad&Daad dat zorgverzekeraar CZ heeft aangelegd, beslaat twee wandkasten. De lijst met klachten is niet gering: stagiaires ontvingen enkel een onkostenvergoeding, maar werden bij cliënten in rekening gebracht voor een uurtarief van soms wel 45 euro. Pgb's van overleden patiënten werden na maanden nog geïncasseerd. En de zorg die wel werd geleverd, was volgens veel ex-cliënten van slechte kwaliteit.

CZ begon in het najaar van 2009 met een klachtonderzoek, waarvan de eindconclusie luidde dat er in dat jaar vermoedelijk dik 1 miljoen euro aan zorggeld is verdwenen. De zorgverzekeraar probeert via een civiele procedure het geld terug te halen bij het inmiddels failliete bureau. Er is beslag gelegd op de woningen van de eigenaren, maar of er ooit een cent terugkomt, is onzeker. De uitspraak door de rechter werd onlangs voor de zoveelste keer uitgesteld.

De eigenaren van Raad&Daad noemen de suggestie van fraude geheel misplaatst en ontkennen dat er geld is verdwenen. 'De oprichters hebben nooit geprofiteerd, maar enkel geld verloren. Er is geen miljoen verdwenen. Het pgb-geld is daadwerkelijk volledig aan zorgverlening besteed', stelt advocaat Hans Kikken in een reactie op de beschuldigingen.

Bij justitie is het dossier Raad&Daad afgelopen jaar als een hete aardappel doorgeschoven van de ene naar de andere afdeling. Vorige week nam het Openbaar Ministerie een definitief besluit: Raad&Daad wordt niet strafrechtelijk vervolgd. Er is volgens een woordvoerster wel sprake van mismanagement, 'maar niet van crimineel gedrag'.

Daarmee is de zaak illustratief voor de moeilijke vervolging van pgb-fraude. De afgelopen jaren doken veel verhalen op, maar tot veroordelingen heeft dat niet geleid. Voor het persoonsgebonden budget golden lange tijd ruimhartige regels - inmiddels zijn die aangescherpt - en dat maakte misbruik gemakkelijk. De patiënt kreeg het geld en hoefde enkel via een ondertekende urenadministratie bij het zorgkantoor te verantwoorden waaraan het budget was besteed. De regie voor het pgb ligt bij de cliënt, en dat is tegelijkertijd de kracht en de zwakte van het systeem. Want als het misgaat, is de budgethouder zelf verantwoordelijk. 'Het zijn vaak de zwakkeren in de samenleving die een pgb aanvragen', zegt officier van justitie Mirjam Mol, gespecialiseerd in zorgfraude. 'Maar juist zij zijn dikwijls ook niet opgewassen tegen de papierstroom die het beheren van een pgb met zich meebrengt.'

Daar springen allerlei bureautjes handig op in. Raad& Daad is een schoolvoorbeeld. Het bedrijf werd in 2004 opgericht door het echtpaar Luc (projectmanager bij Essent) en Marjo Maas (verpleegkundige) en bood met name oudere cliënten een totaalpakket waarbij hen alles uit handen werd genomen. Het bureau groeide als kool en opende in korte tijd vestigingen in onder meer Valkenburg, Heerlen, Roermond en Venlo - het echtpaar Maas keerde zichzelf al vlug een managementfee van 5.000 euro per persoon uit. De eigenaren verklaarden het succes door hun persoonlijke betrokkenheid bij de cliënt. 'Als een potentiële client belde, waren we letterlijk in no-time bij de client. Geen afspraken op termijn maar het liefst direct in de auto stappen en er naar toe.' In 2008 voegde ook Godfried Wigman, eigenaar van een administratiekantoor, zich bij Raad&Daad als aandeelhouder en mededirecteur.

Bijzondere constructies

De financiering bij Raad&Daad liep via bijzondere constructies. Zo moesten klanten een overeenkomst tekenen waarin zij verklaarden dat het 'nettobudget' van hun pgb aan het bureau toekwam. Ook opende het bureau zogenoemde 'inzake-rekeningen' op naam van de cliënt. Voor het zorgkantoor leek het alsof de rekening op naam van de pgb-houder stond, maar in werkelijkheid beheerde Raad&Daad al het geld. Veel cliënten hadden dus geen flauw benul wat voor bedragen aan pgb zij eigenlijk ontvingen. Het echtpaar Raadschelders ontdekte bijvoorbeeld pas maanden later dat Raad&Daad zo'n 2.500 euro had ontvangen voor zorg die Maria nooit had gekregen.

In het dossier dat CZ over de zaak heeft aangelegd, staan ook diverse voorbeelden van cliënten voor wie Raad&Daad tot ver na hun overlijden nog pgb-geld incasseerde. Zo zet een dochter uiteen: 'Mijn moeder overleed in juni 2008. P. van Raad&Daad was daarbij aanwezig. Een dag later kwam ook C. nog langs. Ik heb aan hen allebei gevraagd of ik mij ergens moest afmelden. Het antwoord was: 'Nee, dat regelt Raad&Daad verder.'' Later bleek dat Raad&Daad voor deze cliënte na haar dood bijna 70.000 euro aan pgb-geld had geïncasseerd.

Of neem het verhaal van Marita (57), niet haar echte naam, die hulp zocht bij Raad&Daad. Ze vroeg thuiszorg aan via het pgb van haar (inmiddels overleden) man, die destijds leed aan kanker. 'Het viel op hoeveel verschillende hulpen we steeds kregen, en elke keer moest ik alles opnieuw uitleggen aan zo'n meisje.' De zorg die Raad&Daad bood was amateuristisch volgens Marita. Niettemin rekende het bureau in alle gevallen een uurtarief van 30 euro. De maat was vol toen een mannelijke hulp - de zoveelste nieuwe kracht - haar vertelde dat zijn opleiding nog niet was afgerond en hij daarom niet meer dan een reiskostenvergoeding kreeg voor zijn werkzaamheden, terwijl Marita wel de volle mep betaalde. 'Toen ben ik overgestapt naar een andere zorgverlener.'

Vakantiegeld

Waar de 1 miljoen euro is gebleven die volgens zorgverzekeraar CZ in 2009 is verdwenen, is onduidelijk. De maandsalarissen van de eigenaren zijn in dat jaar al met terugwerkende kracht verlaagd naar 3.000 euro per maand en volgens het faillissementsverslag kan het vakantiegeld voor het personeel in mei 2009 maar ternauwernood worden betaald. Eind 2009 wordt het bureau failliet verklaard.

De voormalig eigenaren van Raad&Daad, die volhouden dat er geen geld is verdwenen, zijn elders aan de slag gegaan. Marjo Maas heeft een nieuwe baan in de zorg, Luc Maas verhuurt zichzelf als consultant. Godfried Wigman is weer volop actief met zijn oude bedrijf, het administratiekantoor.

Hun ex-cliënten zitten intussen met de gebakken peren, want uiteindelijk zijn zij zelf verantwoordelijk voor het terugbetalen van de te veel ontvangen bedragen aan het zorgkantoor. Dat is de keerzijde van de vrijheid: de client kan zorg inkopen bij wie hij wil, maar is wel aansprakelijk voor een correcte besteding van het geld. Geeft hij de regie uit handen aan een bureau als Raad&Daad en gaat het mis, dan is het in feite: eigen schuld, dikke bult.

Zolang zorgverzekeraar CZ bezig is met de civiele procedure, hoeven 145 van de 220 klanten van Raad&Daad nog niks terug te betalen - zij hebben zich bij de claim gevoegd en kunnen via de rechter dus mogelijk hun geld terugvorderen.

Maar John Raadschelders, die door een misverstand niet bij de collectieve zaak is aangesloten, heeft al een incassobureau achter zich aan. Hij weet niet waar hij 2.500 euro vandaan moet halen - hij is arbeidsongeschikt en leeft met zijn vrouw van een uitkering. Dit voorjaar dient zich een nieuw probleem aan, want dan moeten ze hun tijdelijke huis verlaten. Raadschelders zucht moedeloos: 'Ik weet het ook niet, straks pakken ze me nog op.'

Pgb-fraude heeft nog niet tot veroordeling geleid

Het strafrechtelijk vervolgen van pgb-fraudeurs verloopt moeizaam. Geen enkele grote zaak heeft tot een veroordeling geleid. De (vermoedelijke) fraude loopt meestal volgens een vast patroon. Het bureau krijgt de bankpas van de cliënt en incasseert namens hem het pgb. In plaats van de patiënt vult de bemiddelaar het verantwoordingsformulier voor het zorgkantoor in, met een valse handtekening. Er wordt minder en goedkopere zorg geleverd dan gedeclareerd. De eigenaar van het bureau steekt het verschil in eigen zak.

Aleyna, Balanszorg en Sunar, drie thuiszorginstellingen in Twente, hebben volgens het Openbaar Ministerie hun cliënten - meest oudere allochtonen die geen Nederlands spreken - tussen 2006 en 2010 voor tonnen benadeeld. Na klachten van cliënten en eigen onderzoek lichtte het zorgkantoor van Menzis justitie in. De zaken tegen Aleyna en Sunar zijn voor onbepaalde tijd aangehouden. De zaak-Balanszorg is voorwaardelijk geseponeerd.

Uenzo was een thuiszorgbureau in Rotterdam, waarvan de vier eigenaren in 2008 werden aangehouden op verdenking van miljoenenfraude. Ook hier waren oudere allochtonen het slachtoffer. De bank sloeg alarm: er werden wel erg vaak grote bedragen contant opgenomen of overgemaakt naar buitenlandse rekeningen. Er moeten nog vijftig getuigen worden gehoord. Zaak voortgezet: op zijn vroegst eind 2012.

In de tien huizen van ANSA in Lelystad werden vanaf 2005 tientallen kwetsbare personen (verslaafden, moeders met kinderen) opgevangen en begeleid. Ook hier incasseerde de eigenaresse pgb's, voor mogelijk 3 miljoen euro, tot de fiscus bij een steekproef verdachte zaken ontdekte. De vrouw werd eind 2010 opgepakt. Het proces begint 8 maart.

Twee psychiaters en twee handlangers werden een jaar geleden opgepakt in de regio Rotterdam op verdenking van fraude ter waarde van tientallen miljoenen euro's met arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en pgb's. De handlangers ronselden mensen die een psychiatrische ziekte simuleerden en vervolgens hoge uitkeringen en pgb's kregen. De klanten betaalden de psychiater en zijn handlanger contant voor bewezen diensten. Vanwege het beroepsgeheim van de artsen loopt het onderzoek stroef. Procesdatum: nog niet bekend.

Donderdag maakte het OM bekend dat de leidinggevenden van een stichting in Den Haag vervolgd worden voor het vervalsen van pgb-verantwoordingsformulieren van 200 cliënten. De 52-jarige man en zijn 50-jarige vriendin worden ervan verdacht 700 duizend euro ten onrechte in eigen zak te hebben gestoken. Eerste regiezitting op 25 mei.

Slechts in één individueel geval zijn pgb-fraudeurs door de rechter veroordeeld. In 2007 werd een echtpaar uit Eerbeek veroordeeld tot een werkstraf van 240 uur. Zij hadden bijna vijf jaar lang het pgb - in totaal 160 duizend euro - geïncasseerd voor de overleden moeder van de man. Dat geld moesten ze terugbetalen.

undefined

Meer over