Het broeit op het lieflijke Bonaire

Bonaire is onrustig. Over een maand zet koningin Beatrix er voet aan land. Maar bijna een jaar nadat het Antilliaanse eiland op '10-10-10' een gemeente van Nederland werd, zijn de Bonairianen niet in feeststemming. Ze gaan de straat op om te demonstreren tegen de regels uit Den Haag. 'We voelen ons voor de gek gehouden.'

JEAN MENTENS

KRALENDIJK - Toen op 6 september Bonaire Dag werd gevierd, de officiële feestdag van het eiland, kwamen een kleine 700 eilandbewoners naar de plechtigheden om te demonstreren in plaats van om te feesten. Wie de Bonairianen kent, trok de wenkbrauwen op. Het zijn immers de geduldigste en zoetste inwoners van Caribisch Nederland. 'Protest' leek niet eens in hun woordenboek voor te komen. En dan dit.

Hun eiland is - net als Saba en St. Eustatius - bijna een jaar geleden een gemeente van Nederland geworden. Om de nieuwe gemeenten een goede startpositie te geven, werd de schuld van de eilanden door Nederland grotendeels gesaneerd. Daartegenover stonden strikte afspraken met de eilanden over deugdelijk bestuur en over budget en financiën die voortaan gecontroleerd zouden worden.

Hoe dat allemaal uitpakt, bevalt niet. Daar geven ze op Bonaire (15 duizend inwoners) steeds breder uiting aan. De tweeling Cedric en Eric Soleana zijn de organisatoren van de demonstratie op Bonaire. Ze wisten jong en oud te mobiliseren, rijk en arm, aanhangers van rivaliserende partijen en Bonairianen zowel als Nederlanders die er al lang wonen. 'Het zit ons ook hoog', zegt Eric. 'Er is zoveel beloofd waar niets van terechtgekomen is en tegelijk is er te veel veranderd in te korte tijd. We voelen ons voor de gek gehouden. Waar wel invulling aan wordt gegeven, is het niet wat we willen.'

Moeder van zeventig

Hij geeft het voorbeeld van zijn moeder. Die is al een eind in de zeventig en moet soms voor een behandeling naar Curaçao. Vroeger kreeg ze begeleiding. Eerst de vliegreis naar Curaçao en daar dan met het busje naar het ziekenhuis. Maar de nieuwe Nederlandse regels voorzien niet in vergoeding van begeleiding. Moeder kan niet meer naar Curaçao.

'Er was ons veel betere gezondheidszorg beloofd, maar dat valt bitter tegen', zegt Eric Soleana. 'Je kan het ook niet aankaarten, want dan hoor je dat het vanaf 10-10-10 nu eenmaal zo is. Dat irriteert.'

Rijksvertegenwoordiger Wilbert Stolte, verbindingsman tussen de eilandgemeenten en de ministeries in Den Haag, heeft er geen moeite mee te erkennen dat de invoering van de Nederlandse nieuwigheden op Bonaire niet goed is verlopen.

'De rijksoverheid heeft weinig of geen ervaring met de uitvoering van beleid', zegt hij. 'Dat doen in Nederland de lagere overheden of uitvoeringsorganen zoals de verzekeraars in de zorg. Nu moet er door die rijksoverheid zelf beleid worden uitgevoerd bij een partner op 9.000 kilometer afstand zonder dat daar nog een laag tussen zit, en ook nog eens in een cultuur die men amper kent.'

De opschriften die in de demonstratie werden meegedragen hekelden vooral de fors toegenomen belastingen, de gestegen kosten van levensonderhoud, het onbegrip voor de typisch Bonairiaanse eigenheden en de botheid waarmee nieuwe wet- en regelgeving wordt ingevoerd.

Bij de lokale overheid is het draagvlak voor de staatkundige verandering weggesmolten. Nieuwe instituties hebben tekort aan personeel, of onvoldoende fondsen om ze draaiende te houden. Zo is er een rioolzuiveringsstation gebouwd, maar geen geld om die te laten functioneren.

Er is te veel tegelijk op Bonaire afgevuurd, geeft rijksvertegenwoordiger Stolte toe. 'De veranderingen zijn niet altijd even pastoraal doorgevoerd. Maar niets is in beton gegoten. Staatssecretaris Weekers van Financiën heeft al aanpassingen aangekondigd van het belastingsysteem en de aanpak in de gezondheidszorg wordt tegen het licht gehouden.'

De Bonairianen moeten er volgens Stolte vooral nog aan wennen dat er een overheid is die regels en wetten handhaaft. 'In de tijd van een centrale Antilliaanse overheid hoefde niemand op Bonaire zich veel van de regels aan te trekken. Nu wordt de wetgeving wel uitgevoerd.'

Waar aanvankelijk goed op werd gereageerd, was de inhaalslag in het onderwijs. Schoolboeken zijn gratis, maar ze komen uit Nederland. De Bonairiaanse leerlingen moeten nu berekenen hoelang het vliegen is van Amsterdam naar Marokko. Al het lesmateriaal is in het Nederlands en de angst groeit dat het Papiaments op Bonaire ten dode is opgeschreven. Ten onrechte, zegt Stolte. 'Er worden nu leraren Papiaments opgeleid voor het lokale onderwijs, dat is in de tijd van de Antillen nooit gebeurd.'

Toch verzamelt protestorganisator Soleana handtekeningen voor een referendum. 'Onze cultuur, onze normen, onze taal, alles staat onder druk', zegt hij. 'We willen af van het heersende systeem van wie zwijgt stemt toe.'

undefined

Meer over