Profiel

Het 'actiefste filiaal' van Al-Qaeda huist in Jemen

Amerikaanse acties in Jemen tegen al-Qaeda op het Arabisch Schiereiland hebben de organisatie, geleid door sjeik Al-Wuhayshi, niet verzwakt.

Theo Koelé
Beeld uit een videoboodschap van sjeik Nasser al Wuhayshi, die 'de wederopstanding van al-Qaeda in Jemen heeft geleid'. Beeld epa
Beeld uit een videoboodschap van sjeik Nasser al Wuhayshi, die 'de wederopstanding van al-Qaeda in Jemen heeft geleid'.Beeld epa

De vroegere particulier secretaris van Osama bin Laden schopte het tot tweede man van al-Qaeda. De dertiger Nasser al-Wuhayshi is tevens de leider van al-Qaeda op het Arabisch Schiereiland, volgens de Amerikaanse regering 'het actiefste filiaal' van het internationale terreurnetwerk.

Enkele honderden actieve aanhangers in 'thuisbasis' Jemen, een straatarm en door anarchie geteisterd land, zijn herhaaldelijk doelwit van aanvallen met Amerikaanse drones (onbemande vliegtuigen). Tientallen kwamen om het leven, maar het verzwakte de organisatie niet. Integendeel, 'AQAP' (de engelstalige afkorting) deed de afgelopen dagen alle alarmbellen in de VS rinkelen.

Aanslag Boston
AQAP heeft een fraai vormgegeven tijdschrift op internet, Inspire Magazine. In een recente uitgave wordt de aanslag door twee Amerikanen van Tsjetsjeense afkomst in Boston bejubeld. De aanslag met snelkookpannen bij de marathon in die stad kostte dit jaar drie mensen het leven. Die daad zou evenwel kinderspel zijn bij het geweld dat AQAP voor ogen had of heeft, als we de (veelal anonieme) Amerikaanse functionarissen mogen geloven die zich dezer dagen in de media uiten.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Op de website komt ook sjeik Al-Wuhayshi aan het woord. 'Als het Westen afziet van het aanvallen en onderdrukken van onze Natie, zullen wij ook afzien van geweld. Zo niet, dan zullen ze drinken uit dezelfde kom die ze de onschuldigen in onze Natie laten drinken.' Met Natie wordt niet alleen Jemen bedoeld, maar de hele islamitische wereld.

De Jemeniet Al-Wuhayshi vluchtte in 2001 vanuit Afghanistan, waar hij Osama bin Laden terzijde stond, naar Iran. Twee jaar later werd hij uitgeleverd aan Jemen, en gearresteerd. In 2006 wist hij met enkele tientallen geestverwanten te ontsnappen uit een zwaar bewaakte gevangenis in de hoofdstad Sanaa. 'Hij was door Osama bin Laden voorbereid op een leidinggevende functie en gebruikte diens connecties om aan het hoofd van AQAP te komen', aldus Gregory D. Johnsen, een Jemenexpert aan de Amerikaanse Princeton Universiteit. Al-Wuhayshi vestigde zijn positie toen een ander kopstuk, Anwar al-Awlaki, in 2011 bij een aanval met een drone om het leven kwam.

Actiefste tak
De Amerikaanse president Barack Obama sprak destijds over 'een belangrijke klap voor de actiefste tak van al-Qaeda'. Die had toen al talrijke (pogingen tot) aanslagen op zijn naam staan. De bekendste uit de recente geschiedenis is de, mede door een Nederlandse passagier verijdelde, aanslag op een vliegtuig nabij Detroit. Een reiziger probeerde in 2009 explosieven tot ontploffing te brengen die hij had verborgen in zijn onderbroek.

null Beeld afp
Beeld afp

Succesvol waren daarentegen enkele acties in Jemen nadat Al-Wuhayshi aan de touwtjes was gaan trekken. In mei 2012 pleegde een van zijn aanhangers een zelfmoordaanslag op militairen. Met ruim 120 dodelijke slachtoffers was het de zwaarste aanslag van deze eeuw in het land. Er vielen ook tientallen burgerslachtoffers door landmijnen die al-Qaeda-strijders plaatsten toen ze zich in 2012 terugtrokken uit het zuiden, daartoe gedwongen door Amerikaanse bombardementen en acties van het Jeminitische leger.

'Al-Wuhayshi leidde de wederopstanding van al-Qaeda in Jemen', stelt Katherine Zimmerman, verbonden aan de denktank American Enterprise Institute. Dankzij hem is de organisatie momenteel 'de grootste bedreiging voor de Amerikanen', zowel in hun eigen land als elders.

Iets minder stellig is Raffaello Pantucci, werkzaam bij het prestigieuze Britse onderzoeksinstituut RUSI: 'Al-Qaeda mag dan een schaduw zijn van wat het eens was, maar de ideologie en - belangrijker nog - de afdelingen zijn blijven bestaan. Ze profiteren van de chaos die ontstaan is door de Arabische Lente. Het bestrijden van terrorisme overzee zal westerse beleidsmakers nog jaren bezighouden.'

null Beeld epa
Beeld epa
Meer over