Herverdelen van subsidies gaat boeren nu al te ver

Subsidies voor plattelandsontwikkeling gaan gedeeltelijk de directe inkomenstoeslagen van boeren vervangen. De agrarische sector is huiverig voor branchevervaging: het geld moet wél weer bij dezelfde boeren terugkomen....

Als de politiek regelingen wil voor plattelandssubsidies, maak dan een openbare aanbesteding. Wellicht kunnen anderen beter en goedkoper het milieu beschermen en natuur ontwikkelen dan de boeren zelf. Daarvoor pleit directeur-generaal D. Bruinsma van Economische Zaken vandaag in deze krant. Ook de denktank OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) is voorstander.

Het voorstel gaat de agrarische sector mijlen te ver. Op het verminderen van inkomenstoeslagen zitten de boerenorganisaties al niet te wachten, laat staan dat ze die gelden ook nog eens kunnen kwijtraken aan derden. Branchevervaging is taboe.

Toch is een kentering onvermijdelijk. Nu nog bestaat het gemeenschappelijke landbouwbeleid van de Europese Unie uit een hele reeks inkomenstoeslagen. Er zijn regelingen voor akkerbouw, aardappelzetmeel, zaaizaad, koeien, stieren, ooien en slachtpremies. Nederlandse boeren kunnen in 2002 rekenen op een steunbedrag van 986 miljoen gulden.

Maar deze subsidies, oorspronkelijk ingevoerd om te garanderen dat Europa genoeg voedsel produceert en dat boeren een redelijk inkomen verdienen, staan onder druk. Allereerst binnen de Wereldhandelsorganisatie WTO, die een liberalere handel in landbouwproducten voorstaat. Voor de EU telt evenwel een zwaarwegender argument: als er niets verandert, dan moeten de inkomenstoeslagen over een paar jaar ook worden uitbetaald aan de nieuw toetredende lidstaten in Oost- en Midden-Europa. Dat wordt onbetaalbaar.

Als voorschot op verdere veranderingen mogen EU-lidstaten nu al 20 procent van de Brusselse gelden voor het markt- en prijsbeleid voor plattelandsbeleid afromen. Daarmee worden 'maatschappelijk gewenste' producten en diensten betaald die niet door de reguliere markten worden beloond, zoals natuur- en landschapsbeheer. Alleen Groot-Brittannië en Frankrijk romen al geld af, sinds dit jaar en op bescheiden schaal. Minister Brinkhorst van Landbouw wilde, vanaf 2002, een deel van de inkomenstoeslagen inzetten voor plattelandsbeleid. Door de MKZ-crisis is er echter te weinig tijd geweest om de omslag in gang te zetten.

Volgens het Centrum voor Landbouw en Milieu, dat Brinkhorst hierover adviseert, is het reëel geen 20, maar 5 procent af te romen. Op een totaal van bijna 1 miljard gulden komt dat neer op 50 miljoen. Dat bedrag uit Brussel moet door Den Haag wel worden verdubbeld.

In Nederland staat de agrarische sector bepaald niet te springen om het verlagen van de directe toeslagen. De boeren menen dat zij recht houden op het geld, omdat het af gaat van hun inkomenstoeslagen. De afgeroomde middelen moeten daarom ook weer terugkomen in hun portemonnee. Zelfs een herverdeling binnen de agrarische sector ligt uiterst gevoelig.

De vrees dat het geld uit de sector verdwijnt, is ook zonder openbare aanbesteding begrijpelijk. Dat gebeurde de afgelopen twee jaar met een substantieel deel van de gelden voor het Plattelandsontwikkelingsplan (POP). Dat kwam niet aan boeren ten goede, maar werd gebruikt om grond aan te kopen voor de ecologische hoofdstructuur. Dat is een plan om natuurgebieden met elkaar te verbinden, waarvan boeren geen (direct) profijt hebben. Brussel oordeelde overigens ook dat de POP-gelden niet bedoeld zijn voor het aankopen van natuurgebieden.

Een volgend bezwaar dat onder andere de landbouworganisatie LTO-Nederland aandraagt, is dat de plannen voor het afromen van inkomenssubsidies in Den Haag nog amper zijn uitgewerkt. Intussen wordt er wél al gesproken over de uitvoering van de regels. LTO heeft daarom vooralsnog alle medewerking aan de 'ideeënvorming' opgeschort: eerst moet Brinkhorst maar eens met een duidelijke visie komen op de toekomst van het plattelandsbeleid.

Of inkomenstoeslagen vanaf 2003 voor plattelandsbeleid worden afgeroomd, zal afhangen van de politieke moed van minister Brinkhorst - of zijn opvolger na de verkiezingen in mei 2002. Openbare aanbesteding, zoals EZ-topambtenaar Bruinsma voorstelt, lijkt op korte termijn onhaalbaar.

Meer over