Herinneringen aan een staatsgreep

Chili, de Onuitwisbare Herinnering, Nederland 1, 21.40 uur. Vrijdag is het precies 25 jaar geleden dat generaal Augusto Pinochet met een gewelddadige staatsgreep een einde maakte aan het 'Chileense experiment' van de democratisch gekozen marxistische president Allende....

Op 11 september 1973 veranderde Pinochet Chili binnen enkele uren in een militaire dictatuur die zeventien jaar zou duren en diepe trauma's zou achterlaten. De Chileense cineast Patricio Guzmán bracht in 1974 zijn documentaire La Bataille du Chili uit, een schokkend verslag in zwartwit van de staatsgreep en van de ruim twee jaar dat Allende president was. De film werd per diplomatieke post naar Stockholm gesmokkeld en ging de hele wereld over om op festivals te worden vertoond. In Chili zelf was De Strijd van Chili verboden.

In 1996 keerde Guzmán terug naar zijn geboorteland om Chili, de Onuitwisbare Herinnering te maken. Hij zocht de Chilenen op die destijds meewerkten aan zijn film en die de dictatuur wisten te overleven: de bodyguards van Allende, zijn kamermeisje, zijn weduwe en tientallen andere Chilenen die betrokken waren bij het revolutionaire proces dat Allende in gang had gezet.

Guzmán blikt aanvankelijk terug met beelden uit zijn eerste documentaire. Nog steeds veroorzaken die kippenvel: de gevechtsvliegtuigen die het presidentiële paleis in Santiago bombarderen, of de onverschrokken Allende met helm en automatisch geweer, een cadeau van Fidel Castro.

Na dat begin kabbelt de documentaire een beetje voort, omdat de meeste hoofdpersonen niet veel meer weten toe te voegen aan wat allang bekend is over de dictatuur.

Pas aan het einde leeft de film op. De weduwe van Allende vertelt snikkend dat ze nog steeds de foto-albums niet terug heeft die de militairen roofden. 'Zelfs het horloge of de das van mijn man hebben ze niet teruggegeven.' Maar Hortensia Allende praat niet graag over het verleden. 'Uit zelfverdediging wil ik vergeten', verwoordt zij de houding van de meeste hoofdrolspelers in de documentaire.

Het meest dramatische deel is het slot. Guzmán laat een groep dertigers zijn documentaire uit 1974 zien. Na afloop vertelt een 31-jarige Chileen hevig geëmotioneerd: 'Ik herinner me 11 september 1973 nog goed. Ik was zes jaar. Ik zat op bed en was blij, want wegens de staatsgreep hoefde ik niet naar school. Maar nu ik deze beelden zie, begrijp ik niet hoe mensen zo barbaars kunnen zijn: gezinnen uitmoorden omdat ze anders denken.'

Art van Iperen

Meer over