Herinnering aan ruzie wordt ex-minister te veel

Vier oud-bewindslieden én de premier stonden donderdag op de rol van de parlementaire enquêtecommissie. Het hoogtepunt was geen spetterende onthulling of schokkende bekentenis, maar het waren de tranen van Maij-Weggen....

Commissielid Oudkerk vroeg halverwege het verhoor waarom ze vliegramponderzoeker Wolleswinkel in feite verbood om in december een persbriefing te houden. 'We hebben in de periode drie ongelukken gehad. Een treinongeluk in Hoofddorp, het ongeluk in Faro en in de Bijlmer. Het is een verschrikkelijke tijd geweest, kun je wel zeggen.'

Daarna stokte haar stem. Ze verborg haar gezicht achter haar hand, dronk wat. 'Ik zou even schorsen', fluisterde Oudkerk tegen voorzitter Meijer. Vaderlijk ontfermde de voorzitter zich over Maij.

De vraag was de bekende druppel geweest. Maij begon gespannen aan het verhoor. Haar naam was de afgelopen tijd vaak genoemd in verband met mogelijke fouten. Ze rekende op een genadeloos verhoor. Op haar hoede stapte ze de zaal van de Eerste Kamer binnen mettwee tassen, één gevuld met dikke dossiers.

Haar ondervraging begon vinnig. De ochtend na de crash sprak Maij met haar stafleden. De enquêtecommissie had de notulen daarvan opgespoord, maar daarin stond slechts één zinnetje over de Bijlmerramp. 'We hebben heel intensief over de ramp gesproken', zei Maij. 'Iedereen was geschokt en geëmotioneerd, maar het gesprek was informeel. Dat is niet in de notulen terug te vinden.'

Emotioneel werd het verhoor toen het over de benoeming van ramponderzoeker Wolleswinkel ging. 'Het zal u bekend zijn dat hij een niet heel gemakkelijk mens was', klonk het aarzelend. Maar Maij stond achter de keuze: 'Hij was de beste chirurg aan het bed.'

Aanvaringen tussen Maij en Wolleswinkel bleven niet uit, bijvoorbeeld over de persbriefing. Wolleswinkel had een botte brief geschreven aan Maij, uit boosheid over het verbod. Hij dreigde te stoppen met het onderzoek als hij zijn zin niet kreeg. De herinnering aan die ruzie werd Maij te veel.

Na een schorsing van een paar minuten ging het verhoor verder. 'Ik begrijp dat het u emotioneert', vervolgde Oudkerk meelevend. 'Maar ik wil de vraag die ik u heb gesteld, herhalen.' Maij antwoordde en excuseerde zich voor de emoties. Daarna verliep het verhoor soepeler. Ze kwam niet in de problemen en verliet de zaal als iemand die toch fel van zich had afgebeten.

Over Hirsch Ballin, die in 1992 minister van Justitie was, bestond een ander beeld. Weinigen hadden het verwacht, maar hij kreeg het moeilijk. Wie was de baas van de luchtvaartpolitie eind 1992? Waarom had hij geen onderzoek ingesteld naar het zoekraken van de cockpit voice recorder, de witte pakken, de vrachtpapieren?

Over de voice recorder verzuchtte Oudkerk: 'Dat ding krijgt geen vleugels.' Hirsch Ballin kwam niet verder dan: 'Dat is geloof ik geen goede weergave van wat ik net heb gezegd.' Er kwam pas in 1999 een justitieel onderzoek naar de verdwenen recorder, als gevolg van de parlementaire enquête.

Opvallend was ook de animositeit van premier Kok richting zijn voorganger. Het verhoor van oud-premier Lubbers liep uit en Kok moest een halfuurtje wachten. Toen hij binnenkwam, stond er een fris glaasje water met ijsblokjes op het tafeltje. 'Is dit het water van mijn voorganger?', vroeg hij.

Tijdens de verhoren nam hij duidelijk afstand van Lubbers. De oud-premier verklaarde schuldbewust: 'Gezien de wisseling van Kamervragen en debatten had ik moeten constateren: hier klopt iets niet.' Kok zag voor zichzelf geen centrale rol. 'Ik heb per se niet de aanvechting om dezelfde woorden te gebruiken.' Eerlijk vond Kok de opmerking van Lubbers niet: 'Hij heeft iets meer vrijheid. Ik moet wat prudenter omgaan met mijn collega's.'

Het verhoor van Kok was minder saai dan verwacht. Hij ging soms fel in de aanval. Commissielid Augusteijn stelde een omslachtige vraag en verpakte daarin de beschuldiging dat de Kamer 'soms onvolledig en onjuist' was ingelicht. Kok: 'Ik neem afstand van onvolledige en onjuiste informatie.' Waarschuwend: 'Dat moet u eerst gedegen onderbouwen.'

Meer over