AnalyseHET CORONAVIRUS IN EUROPA

Heel Europa door de knieën voor het virus: valt er wel te ‘dansen’ met corona?

Straatbeeld in coronatijd in de Duitse stad Hamburg.Beeld Julius Schrank

Het was de week waarin het ene na het andere Europese land morrend in lockdown ging, geheel of gedeeltelijk. Is een moderne, open democratie eigenlijk wel in staat een pandemisch virus te bestrijden?

Het machtige Duitsland, met al zijn teststraten en riante voorzieningen, is dus toch niet onkwetsbaar. Deze week kondigde Angela Merkel zowaar een ‘lichte lockdown’ af om het coronavirus in toom te houden. Frankrijk volgde uren later. ‘Zoals al onze buren worden we overspoeld door de plotse versnelling van het virus’, zo zei Macron. ‘We zitten allemaal in dezelfde positie: overlopen door een tweede golf die zwaarder en dodelijker zal zijn dan de eerste.’

Het patroon is inderdaad overal hetzelfde. Bij bepaalde groepen – jongeren, studenten, seizoenswerkers, migranten – begint het virus weer om zich heen te grijpen. Totdat opeens de ‘exponentiële groei’ inzet, dat uitdijende monster dat kleine brandjes in luttele dagen uitvergroot tot vuurstormen. In Frankrijk is het aantal besmettingen omhooggeschoten van enkele honderden afgelopen zomer tot nu rond de 40 duizend per dag. In Duitsland verdubbelt het aantal ic-patiënten inmiddels eens in de tien dagen.'

Snotneuzenseizoen

Het is de tijd van het jaar, denken veel virologen. Het snotneuzenseizoen, waarin we weer binnen zitten, de lucht droog en koel is en luchtwegvirussen lustig van keel naar keel zweven. ‘Je ziet dat alle landen dezelfde kant op gaan, ongeacht lokale verschillen in beleid’, signaleert hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC). ‘Dat duidt op een bepalende invloed van het seizoen. Het is het spiegelbeeld van afgelopen voorjaar, toen het overal de goede kant op ging, ook ongeacht verschillen in beleid.’

Of nee, het komt doordat we de maatregelen hebben afgezwakt zodat het virus weer zijn gang kan gaan, is de verklaring die vooral onder epidemiologen in zwang is. ‘Deze opleving is begonnen in de studentensteden, toen we nog lekker buiten op het terras zaten’, brengt hoogleraar epidemiologie Frits Rosendaal, ook LUMC, in herinnering. ‘Als er een seizoenseffect is, moet dat nog komen.’

Het echte probleem zit dieper. Hier is een virus dat zich zelfs als we de maatschappij op slot gooien nauwelijks laat bedwingen, rekende infectioloog Jaap van Dissel deze week voor in de Tweede Kamer. Als we bovenop de huidige maatregelen de scholen sluiten en de kappers en andere contactberoepen naar huis sturen, zal het R-getal van het virus amper onder de 0,8 komen: tien mensen besmetten gemiddeld acht anderen.

Dat blijkt ook uit een omvangrijke analyse van de coronamaatregelen in 131 landen, eerder deze week. Maatschappelijk loodzware ingrepen zoals het verbieden van publieksevenementen of het sluiten van de scholen blijken telkens maar één of twee schamele procentpuntjes van het reproductiegetal af te schaven.

Atoombom

Mooi is dat. Je zet de atoombom in, en een lichte schram is al wat je het virus toebrengt. Twéé atoombommen inzetten dan maar? Drie, vier, vijf tegelijk? Ziedaar de koers die de ene na het andere Europese natie met grote tegenzin inslaat, in het besef dat atoombommen lelijke kraters slaan in de economie. Duitsland en België kennen een halve lockdown. Frankrijk en Ierland een hele. Een avondklok in Italië en Tsjechië. Regionale lockdowns in Spanje en Groot-Brittannië. De scholen en horeca dicht in Polen en Roemenië.

‘Het is aanmodderen tot er iets is. Een vaccin of een behandeling’, denkt Rosendaal. ‘En sneltests, dat is de derde pijler’. Misschien dat het dan wél lukt om de ‘dans’ met het virus, zoals het is gaan heten, aan te gaan.

Maar zelfs dan: dit watervlugge virus een halt toeroepen, valt in een vrije, open markteconomie nog niet mee. Hier is een virus dat het beste gedijt op plekken waar we met elkaar eten, lachen, zakendoen – een ziekte die het sociale verkeer zélf vergiftigt. Een virus, dat parasiteert op de diepste kernwaarde waarop westerse samenlevingen zijn gebouwd: onze handelingsvrijheid.

Vandaar misschien ook dat opvallende verschil met Azië, en China in het bijzonder. ‘Iedereen weet dat de belangen van het individu daar toch wat anders worden gewogen dan hier’, zegt Rosendaal. ‘Daar kun je van alles van vinden. Maar het maakt het bestrijden van een epidemie wel makkelijker. Een virus versla je niet met een soort cao-onderhandelingen.’

Hij pleit voor bezinning. ‘Eigenlijk zou je willen dat de overheid benoemt welk doel we nu precies nastreven’, vindt hij. ‘Wat denkt men, dat het weg is na nog twee weekjes deze maatregelen? De realiteit is dat we dinsdag óf een hardere lockdown krijgen met alle winkels dicht en een avondklok, óf wat we nu hebben tot begin maart of zo.’

Buitelen

Kroes’ suggestie is tegendraads: beweeg meer mee met het virus. Zoek het in noodvoorzieningen en het zo goed mogelijk verzachten van de gevolgen, en vertrouw niet op het ten koste van alles tegengaan van besmettingen. ‘We buitelen over elkaar heen met allerlei maatregelen. Maar je moet er ernstig rekening mee houden dat het effect ervan wel eens kan tegenvallen’, denkt hij. ‘Want we zwemmen tegen de stroom van het seizoen in. En we moeten nog maanden voort.’

De voortekenen zijn inderdaad ongunstig. Eerder deze maand bundelden Schotse epidemiologen de kennis over vier verkoudheidscoronavirussen, die al decennia rondgaan in de mens. In Noord-Europa worden coronavirussen pas echt actief in november, blijkt daaruit, waarna ze in december, januari en februari de meeste besmettingen maken, en pas in maart weer op de waakvlam gaan.

Een huiveringwekkend besef. We hebben het nieuwe coronavirus in Europa misschien nog niet eens op volle kracht gezien.

Lees meer over het coronavirus

Té efficiënte zorg werkt tekorten in de hand − hoe moet het dan wel?
Aan alles was de afgelopen tijd een tekort, van wattenstaafjes tot griepprikken. Moet de zorg zich meer op de lange termijn gaan richten? 

Curaçao in coronatijd: zon, zee, en angst voor het virus
Curaçao had juist gehoopt het toerisme, zijn enige groeisector, verder uit te bouwen toen de coronapandemie uitbrak.

De sfeer op een toeristeneiland zonder toeristen? ‘Gran Canaria lijkt wel een spookeiland’
Spanje-correspondent Maartje Bakker ziet uitgestorven straten. ‘Veel mensen zijn aangewezen op de voedselbank.’

Onderzoek: Europa kreeg ‘opgevoerde’ virusvariant
Het is dus écht zo. Het coronavirus dat de wereld overspoelt, is een agressievere variant dan het oorspronkelijke coronavirus dat eind vorig jaar op de mens oversprong in Wuhan. 

Meer over