Afgenomen testmateriaal wordt geprepareerd voor een analyse op de aanwezigheid van het coronavirus.

Nieuwstestcapaciteit

‘Heeft u er bezwaar tegen dat uw testmateriaal naar Abu Dhabi wordt gevlogen?’

Afgenomen testmateriaal wordt geprepareerd voor een analyse op de aanwezigheid van het coronavirus.Beeld AFP

Vertrekt er straks dagelijks een vliegtuig naar Abu Dhabi, met tienduizend door Nederlandse GGD’s afgenomen testbuisjes? Daar staat een megalaboratorium dat zoveel testcapaciteit overheeft en dat zijn diensten aanbiedt.

‘De deal is nog niet rond’, zegt de woordvoerder van het Nederlandse laboratorium Saltro. Dat is onderdeel van het consortium Unilabs, dat de contacten heeft met de Verenigde Arabische Emiraten. Juristen zoeken nu uit hoe de privacy kan worden gegarandeerd bij de uitwisseling van zulke gevoelige gegevens met een land buiten de Europese Unie. Het zou kunnen dat  bezoekers straks in de GGD-teststraat de vraag krijgen, voordat ze er een wattenstaafje in hun neus en keel laten steken: ‘Heeft u er bezwaar tegen dat uw testmateriaal naar Abu Dhabi wordt gevlogen?’

Het kan verkeren. Tot voor kort hield ‘coronaminister’ Hugo de Jonge met ferme hand buitenlandse partijen buiten de deur die coronatests voor Nederland wilden doen. Nederland dacht het zelf af te kunnen. Eind augustus ging het roer om. Toen bleek dat Nederland onvoldoende testmateriaal en onvoldoende laboratoriumcapaciteit had om aan de sterk groeiende vraag naar coronatests te voldoen. Inmiddels zijn contracten gesloten met het Duitse megalab Wisplinghoff en het internationale, in Luxemburg gewortelde laboratoriumnetwerk Eurofins. Met het Belgische Synlab zijn gesprekken gaande.

Minister De Jonge voelt zowel de druk vanuit de politiek oplopen als die vanuit het publiek. Dat  begrijpt niet hoe het kan dat het Nederland maar niet lukt voldoende testcapaciteit te organiseren. En nu is de nood zo hoog dat zelfs een laboratorium in een Arabische oliestaat een optie is, op zes uur vliegen van Schiphol.

‘Het lab in Abu Dhabi is maar een van de opties die voorligt’, zegt de woordvoerder van de minister. Op allerlei manieren wordt nu volgens hem gewerkt aan vergroting van de testcapaciteit. Die ligt nu op 40 duizend tests per dag. Daaraan dragen buitenlandse labs al ruim een kwart bij, blijkt uit cijfers van het Landelijk Coördinatieteam Diagnostische Keten (LCDK). Eurofins draait er nu al bijna 10 duizend per dag, bij een Duits laboratorium van het consortium, en Wisplinghoff 1.000.

Een gat

Eurofins is bezig zijn testcapaciteit in Rijswijk flink uit te breiden en zou uiteindelijk ruim 40 duizend tests per dag kunnen leveren. ‘Daarnaast hebben leveranciers gehoor gegeven aan onze oproep ons meer testmateriaal te leveren’, zegt de woordvoerder van Hugo de Jonge. Vanaf 1 oktober levert dat volgens hem ‘een paar duizend tests per dag’ extra op. ‘En dan beginnen we ook met pooling, het testen van meerdere monsters tegelijkertijd. Eind oktober moet de capaciteit op 70 duizend tests per dag zitten, dat moet voldoende zijn.’

Mooie vooruitzichten, maar tot die tijd zit Nederland met een enorm gat. Er worden ruim 10 duizend tests per dag meer gevraagd dan voorhanden zijn.

Het Nederlandse testbeleid begon te haperen toen eind augustus, met het oplopende aantal besmettingen, ook de vraag naar tests omhoog schoot. Die bleek veel hoger dan de ramingen van het RIVM hadden voorspeld, die uitgingen van 30 duizend per dag. Daar had Nederland niet op geanticipeerd. Ook waren er tegenvallers als ingekochte testmachines die niet bleken te voldoen en laboratoria die minder capaciteit hadden dan verwacht, bijvoorbeeld omdat hun personeel overbelast was.

Nederland wilde het zelf doen, met zijn tientallen overwegend kleine laboratoria. Te laat, zeggen critici, is Nederland gaan praten met buitenlandse partijen met veel grotere laboratoria. Het Duitse Wisplinghoff heeft in maart van dit jaar een aanbod gedaan om testcapaciteit te leveren aan Nederland. 

Overbruggingsperiode

Nu is dan Abu Dhabi in beeld. Dat lab zou bij een akkoord vanaf volgende week kunnen worden ingeschakeld, en wel tijdelijk, voor enkele weken of maanden, om de periode te overbruggen tot Nederland zijn testcapaciteit op orde heeft.

‘Dat gat van 10 duizend tests per dag kan het laboratorium in Abu Dhabi in een keer vullen’, zegt de woordvoerder van Saltro. ‘En ze werken razendsnel, binnen 48 uur na afname zijn de uitslagen doorgegeven.’ Ook andere laboratoria van Unilabs dichter bij huis waren in beeld om bij te springen, maar die hadden volgens de woordvoerder niet zoveel capaciteit over. ‘Dan hadden we met meerdere labs contracten moeten afsluiten en dat wordt ook logistiek lastiger.’

Zo’n samenwerking buiten de Europese Unie stuit op privacyrichtlijnen. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft al navraag gedaan bij Saltro en het ministerie van Volksgezondheid. De privacywaakhond wil weten welke waarborgen er zijn getroffen om de privacy te garanderen van degenen wier materiaal wordt geanalyseerd.

‘Het gaat hier om de verwerking van gezondheidsgegevens’, zegt een woordvoerder. ‘Dat is gevoelige informatie, die extra moet worden beschermd. Wie een gezondheidsonderzoek laat uitvoeren, moet er blind op kunnen vertrouwen dat zorgvuldig wordt omgesprongen met die medische gegevens. Als een land, zoals in dit geval Abu Dhabi, niet een passend beschermingsniveau heeft, is doorgifte van zulke gegevens eigenlijk niet toegestaan. Tenzij er speciale waarborgen worden getroffen om de privacy te beschermen. En als betrokkenen vooraf worden geïnformeerd.’

Saltro begrijpt dat de bescherming van persoonsgegevens afdoende moet worden geregeld. Juristen buigen zich over de kwestie, zegt de woordvoerder. Het laboratorium stuurt hun conclusie vrijdag naar de minister. ‘Die moet de knoop doorhakken. En een afweging maken tussen privacy en volksgezondheid. De bescherming van persoonsgevoelige data en materialen moet waterdicht zijn. Dat is een voorwaarde voor Saltro en ook voor het ministerie.’

Meer over