Analyse

Heeft het bij zulke duizelingwekkende besmettingscijfers wel zin om te testen?

Brasserie The Living Room in Amsterdam heeft een eigen teststraat. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Brasserie The Living Room in Amsterdam heeft een eigen teststraat.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Nu de samenleving verder opengaat, is de kans groot dat het aantal besmettingen verder stijgt. En dat terwijl de GGD’s de testvraag al nauwelijks aankunnen. Wordt het tijd om te stoppen met het massaal testen?

Charlotte Huisman

De besmettingscijfers zijn zo duizelingwekkend, dat de dijken van het systeem op doorbreken staan. Van de ongekend hoge aantallen besmettingen slaan de computersystemen van de GGD op tilt: de gemelde 370 duizend besmettingen van afgelopen week zijn een onderschatting. Bijna een miljoen coronatests namen de GGD’s de afgelopen week af. Daarmee is de limiet bereikt, omdat de laboratoria niet meer dan 150 duizend PCR-tests per dag kunnen analyseren.

Toch is de stemming opvallend optimistisch, nu de omikronvariant zich minder ziekmakend gedraagt dan zijn voorgangers en de kroegen en theaters weer opengaan. Dan komt de vraag op: heeft het bij zulke besmettingscijfers nog zin om zo massaal te blijven testen? Is het tijd om het virus maar zijn gang te laten gaan, of is het daarvoor te vroeg?

Schrap de bevestigingstest

Over één ding zijn de deskundigen het eens. Als het aantal tests per dag omlaag moet, dan kun je meteen stoppen met de oproep om bij een positieve zelftest een bevestigingstest te doen bij de GGD. Ongeveer de helft van de 60 duizend positieve tests per dag is namelijk een bevestigingstest.

‘Die bevestigingstests hebben geen zin’, zegt hoogleraar medische microbiologie Bert Niesters van de Universiteit Groningen. ‘Bij zelftesten maak ik me meer zorgen over de vals negatieve tests, de positieve zelfstests worden grotendeels door de GGD bevestigd.’

‘Je kunt mensen met een positieve zelftest de mogelijkheid bieden die uitslag te registreren’, oppert viroloog Annemarie Wensing van het UMC Utrecht. ‘Zo houd je toch overzicht over de aantallen besmettingen.’

Volgens gezondheidseconoom Xander Koolman moeten er dan wel nog wat praktische bezwaren worden weggenomen. ‘Mensen doen die bevestigingstest vaak omdat ze een herstelbewijs willen. Ook de universiteit vraagt studenten om een bewijs als ze een extra tentamenkans willen.’

Houdt de zorg het?

De bevestigingstest afschaffen kan dus, maar dat wil niet zeggen dat het hele idee van testen en in quarantaine gaan nu kan worden losgelaten, zeggen de deskundigen. Met het systeem van testen, quarantaine en isolatie kun je namelijk de snelheid verlagen waarmee het virus zich verspreidt, en daarmee ook de druk op de ziekenhuizen.

‘Het gaat om het uitgangspunt’, zegt epidemioloog Alma Tostmann van het Radboud UMC. ‘Als je de aantallen besmettingen precies in kaart wilt brengen en de positief geteste personen wilt isoleren, dan moet je op deze manier blijven testen. En ook om te weten hoeveel procent van de besmette personen in het ziekenhuis belandt, heb je deze data nodig. Kortom: dit systeem houd je in stand, totdat je op een andere manier naar de epidemie gaat kijken.’

Koolman: ‘Je stopt pas met grootschalig testen op het moment dat je zeker weet dat je je geen zorgen meer hoeft te maken over overlopende ziekenhuizen.’

Elke dag wordt er meer duidelijk over de omikronvariant. Maar, zegt Koolman: ‘We weten nog niet honderd procent zeker of de zorg het houdt.’ Dus is het nu volgens de gezondheidseconoom wachten op het beslismoment: laten we omikron onbekommerd rondgaan, of willen we die snelheid van verspreiding vertragen omdat anders de zorg overbelast raakt? ‘Zodra we weten dat de zorg het houdt, blijft er niets over van het argument dat nu onder alle maatregelen ligt.’

Zorgmedewerkers en anderen die veel in aanraking komen met kwetsbare personen, zouden dan wel nog een PCR-test kunnen ondergaan, om een veilige omgeving te garanderen.

Het eindresultaat zal hetzelfde zijn, zegt Koolman. ‘Of het nu sneller gaat of langzamer, door beperkende maatregelen: het overgrote deel van de Nederlanders raakt besmet met omikron.’

Na een negatief testresultaat kan de gast worden geholpen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Na een negatief testresultaat kan de gast worden geholpen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Testen om te monitoren?

Het zal voor de coronawatchers wel wennen zijn zonder dagelijkse testcijfers, als het huidige testbeleid wordt losgelaten. ‘Het overzicht van het totale aantal besmettingen is Nederland allang kwijt’, zegt Niesters. ‘De ict is waardeloos en kan deze aantallen niet aan, waarschijnlijk zien we een totale onderschatting. Duidelijk is dat de lijn steil omhooggaat.’ Eigenlijk maakt het ook niet veel uit of er nu 60- of 80 duizend besmettingen per dag zijn. ‘Het zijn er gewoon veel.’

Commerciële testbedrijven gaan bijspringen met antigeentests als de GGD’s de aantallen niet meer aankunnen. ‘Totale geldverspilling’, vindt Niesters. ‘Dan doe je een slechte test voor veel geld. Ik hoop dat die testbedrijven dan in elk geval het staafje in zowel de neus als de keel steken.’

Metingen van de concentraties van het virus in het rioolwater zouden een alternatief kunnen zijn om het virus in de gaten te houden, zonder grootschalig testen. ‘Rioolmetingen zijn niet erg scherp, maar geven wel een richting aan van oplopende besmettingen in een bepaalde regio’, zegt Tostmann.

En om de mogelijke opkomst van nieuwe varianten in de smiezen te houden, kun je bijvoorbeeld steekproeven uitvoeren door in een aantal regio’s wel te testen. ‘Dat is ook een belangrijk aspect van het testen’, zegt Niesters. ‘Wij sequencen wekelijks op gekke varianten. Met zulke steekproeven kun je ook zicht houden op het virus.’

Ondertussen zouden nog meer mensen kunnen gebruikmaken van zelftests, vinden de deskundigen. Hoewel die niet honderd procent betrouwbaar zijn, helpen die wel degelijk het virus op te sporen. ‘Maar dan moeten mensen wel het wattenstaafje in de keel en neus steken’, zegt Niesters. Die tests zouden bovendien vaker gratis verstrekt moeten worden.

Maar wat er nu ook verandert, viroloog Wensing vindt dat we niet meteen het hele systeem van testen en traceren moeten afbreken. ‘Je weet niet zeker of er nog een risicovolle variant de kop opsteekt. Laten we vooral flexibel blijven.’

Meer over