Hebzucht maakte Gasunie blind

Voorzitter en commissaris lieten zich overbluffen, het ministerie lette niet op, en zo betaalde Gasunie liefst 1,5 miljard euro te veel voor het Duitse BEB Erdöl.

Het staatsbedrijf Gasunie, beheerder van het Nederlandse aardgasnetwerk, is veel te gretig op buitenlands avontuur gegaan. Daardoor heeft Nederland 1,5 miljard euro verloren, zo oordelen onderzoekers. Vooral bestuursvoorzitter Marcel Kramer heeft steken laten vallen, blijkt uit een reconstructie. Een extra bonus was zijn deel.

Half augustus 2007 valt in Groningen een brief op de mat bij bestuursvoorzitter Marcel Kramer van Gasunie. Of hij zin heeft om het aanpalende Noord-Duitse buizennet BEB over te nemen van de oliemaatschappijen Shell en ExxonMobil. Een netwerk van 3.500 kilometer leidingen, van Nederland tot aan Berlijn, waarmee de Gasunie-infrastructuur in een klap met een kwart zal groeien. Wel binnen drie weken reageren, zeggen de verkopers, die er een veiling van maken.

Kramer heeft er wel oren naar. Twee jaar eerder heeft het staatsbedrijf een duidelijke strategie uitgestippeld. Nederland moet de 'gasrotonde' van Noordwest-Europa worden, een soort verdeelstation, waarvoor uitbreiding van het netwerk is vereist. Als zich daartoe een kans voordoet, moeten we die kans grijpen, is het idee.

Als adviseur wordt zakenbank JP Morgan in de arm genomen, die de waarde van de prooi probeert in te schatten. Het rendement van de Duitse investering hangt af van wat de eigenaar van de buizen straks voor het aardgastransport kan vragen. Die tarieven worden vastgesteld door de Duitse toezichthouder. De grote vraag is: wat gaat die doen?

Volgens de verkopende partijen, ExxonMobil en Shell, blijven de dan bestaande hoge tarieven van kracht. JP Morgan berekent dat BEB in dat geval 2,1 miljard euro waard is. Maar de bankiers rekenen ook drie andere scenario's uit. In het ongunstigste geval (lage tarieven, net als in Nederland) is het Duitse net hooguit 1,1 miljard waard.

Op 7 september doet Gasunie een eerste, 'niet-bindend' bod: 2,2 miljard euro. Na twee maanden rekenwerk, en na gesprekken met de raad van commissarissen en de minister van Financiën (namens de enige aandeelhouder: de Nederlandse Staat) wordt er op 9 november een finaal bod uitgebracht: 2,15 miljard euro.

Het blijkt het winnende bod.

Kramer en zijn mede-bestuursleden zijn, zo concluderen de onderzoekers in het vorige week verschenen rapport, voetstoots van het duurste scenario uitgegaan. 'Normaal bouw je dan nog een clausule in waarbij de prijs daalt als de tarieven veranderen', zegt Ebel Kemeling van Spring Associates, adviseur in de energiesector. 'Maar daarvoor zijn ze kennelijk teruggeschrokken.'

Er wordt wel een poging tot het opstellen van zo'n clausule gedaan, maar die wordt weer snel ingetrokken. Als je voorwaarden aan het bod verbindt, dan gaan we met iemand anders in zee, krijgen de Nederlanders te horen. Het is dezelfde bluf die huizenkopers in die tijd te horen krijgen.

En Kramer wil zo graag. 'Buurmans land komt slechts eenmaal te koop', zeggen hij en zijn medebestuursleden tegen elkaar. Ze willen zo graag, dat ze zelfs hun commissarissen en aandeelhouder maar één scenario voorschotelen. Het duurste. De reguleringsrisico's worden verzwegen.

En dan gebeurt dit: kort na de aankoop veranderen de Duitse tarieven. BEB wordt nog minder waard dan in het slechtste scenario. Gasunie verliest 1,52 miljard op de aankoop.

De verwijten van de onderzoekers nu gaan naar alle betrokken partijen. De commissarissen hadden een second opinion moeten aanvragen over de waarde van BEB. De adviserende bank JP Morgan had belang bij de transactie (want kreeg een paar promille van de overnamesom), en was daarom niet streng genoeg. Shell en ExxonMobil hielden informatie achter, en schetsten een te rooskleurig beeld van de Duitse situatie. Maar het belangrijkste verwijt geldt Marcel Kramer en zijn medebestuursleden. Zij kozen bewust voor het duurste scenario, het scenario dat door de verkopers werd voorgeschoteld, en zwegen over de rest.

Kramer kreeg dat jaar, zo blijkt uit het jaarverslag, een bonus van ruim een ton, mede als dank voor de 'exceptionele resultaten, met name de acquisitie van BEB'.

Bij Gasunie zijn, na het vertrek van drie commissarissen vrijdag, alle betrokkenen weg. Kramer leidt een Russisch pijpleidingproject naar Europa en was niet voor commentaar bereikbaar. ExxonMobil (woordvoerder van BEB) en JP Morgan onthouden zich van commentaar.

undefined

Meer over