'Hebt u nog een beetje ziel, hart, geest over?'

Met sympathieke hardnekkigheid blijft uitgeverij Coppens & Frenks zich sterk maken voor Luigi Pirandello (1867-1936). In de vertaling van Jenny Tuin verschijnt nu zijn Dagboek van Serafino Gubbio, cameraman (1915) na twintig jaar opnieuw....

Edwin Krijgsman

Met zijn camera met handslinger ‘verslindt’ de verteller het in scène gezette leven dat zich aan zijn lens offert; hij is het oog waardoor dat kunstmatige leven bezien wordt: ‘Hebt u, beste mensen, nog een beetje ziel, een beetje hart en een beetje geest over? Geef ze hier, geef ze aan de vraatzuchtige machines, die staan te wachten! U zult zien en horen wat voor product van verrukkelijke stupiditeit ze eruit weten te halen.’ Dat is, zo’n honderd jaar voor Big Brother en ander tv-fastfood, een heerlijk cynische blik in de toekomst.

Maar dan laat Pirandello de camera met een meesterlijke zwaai 180 graden draaien. Met duivels genoegen laat hij de filmset ontaarden in een soap-pandemonium, inclusief diva met sterallures, liefdesperikelen en dramatische scènes, waar de arme Gubbio binnen de kortste keren tot over zijn nek in verwikkeld is – zijns ondanks.

De gewelddadige apotheose die Pirandello in petto heeft, wordt zowel door Gubbio’s camera als zijn dagboek genadeloos vastgelegd. Het is het verschrikkelijke kruien van kunst en werkelijkheid, en het einde van zijn rol als toeschouwer – waarna hij besluit om er definitief het zwijgen toe te doen: ‘Dank jullie allemaal. Genoeg nu. Ik wil zo blijven. De tijd is zo; het leven is zo; en in de zin die ik aan mijn beroep geef wil ik zo – alleen, stom, onbewogen – voortgaan met mijn werk als cameraman.’

Serafino Gubbio wordt wel tot de hoogtepunten van Pirandello’s werk gerekend. Toch is deze roman minder fris gebleven dan Wijlen Mattia Pascal of de Novellen voor een jaar; het verteltempo ligt laag en niet alle verwikkelingen zijn even enerverend.

Het maakt Serafino Gubbio hier en daar wat taaier, maar zelfs een Pirandello die niet op zijn best is, schittert bij vlagen.

Edwin Krijgsman

Meer over