Reportage

Hebben de Fransen met hun vaccinodromes een troef in de strijd tegen het virus?

Gegadigden voor een covid-19-inenting arriveren bij een zogenoemd vaccinodrome, dat is ingericht in het Stade de France in de Parijse voorstad Saint-Denis.  Beeld Thomas Samsom / AFP
Gegadigden voor een covid-19-inenting arriveren bij een zogenoemd vaccinodrome, dat is ingericht in het Stade de France in de Parijse voorstad Saint-Denis.Beeld Thomas Samsom / AFP

Traditioneel is Frankrijk wereldkampioen vaccinatie-scepsis. Maar voortschrijdend inzicht – of voortslepende ellende – doet Fransen langzaam van gedachten veranderen. Vaccinatiecentra XXL, zoals in de zwaar getroffen Parijse voorstad Saint-Denis, moeten de trage start helpen inlopen.

De symboliek is al net zo megalomaan als het vaccinatiecentrum zelf. Hier, in het grootste stadion van het land, dwong het Franse voetbalelftal in 1998 titelverdediger Brazilië op de knieën. Onder aanvoering van Zinedine Zidane werd Frankrijk voor het eerst wereldkampioen, een overwinning die trots en verbroedering bracht. Anno 2021 is het Stade de France het toneel van een andere strijd. Hier opende vorige week een van de tientallen ‘vaccinodromes’ haar deuren - priklocaties op XXL-formaat waarmee Frankrijk de trage start van de vaccinatiecampagne moet inlopen. Een spannende operatie in het land dat zich tot voor kort nog wereldkampioen vaccinatie-scepsis mocht noemen.

Maar van wedstrijdspanning heeft Philippe Testa, manager bij het Rode Kruis, weinig last. Onder in het stadion strekken de rijen partytenten zich aan weerszijden van hem uit. Met de strak opgestelde klapstoelen en paaltjes met afzetlint lijkt het eerder een congrescentrum dan een sportpaleis. Natuurlijk, zegt Testa, kent hij de Franse vaccinatiescepsis, maar daarvan is binnen weinig te merken. ‘De mensen hier hebben er vertrouwen in. Natuurlijk hebben we er vertrouwen in. We moeten wel vertrouwen hebben in het systeem.’

Zijn woorden klinken al even bezwerend als de speeches van president Emmanuel Macron. De Franse regering hoopt in de vaccinatiecampagne op het effect van voortschrijdend inzicht, in combinatie met voorlichting: hoe meer Fransen zich laten inenten, hoe meer sceptici zich laten overtuigen. De eerste week in het Stade de France lijkt alvast bemoedigend. ‘We hebben onszelf overtroffen’, zegt Testa. ‘Het doel van tienduizend prikken per week hebben we na vijf dagen overtroffen.’ Inmiddels heeft 15 procent van de Fransen een eerste vaccinatie gehad, aan het eind van de zomer moet iedere volwassene die dat wil een eerste keer aan de beurt zijn geweest.

In de rij in het Stade de France, in afwachting van een coronavaccinatie.  Beeld Christophe Archambault / AFP
In de rij in het Stade de France, in afwachting van een coronavaccinatie.Beeld Christophe Archambault / AFP

Die inhaalslag is hard nodig, en zeker hier in Seine-Saint-Denis. Het departement net boven Parijs is behalve een van de armste, ook een van de zwaarst getroffen gebieden van Frankrijk. Met zo’n 800 coronagevallen per 100 duizend inwoners ligt het aantal besmettingen hier ruim twee keer zo hoog als het landelijk gemiddelde. Terwijl de toegang tot zorg hier relatief slecht is, met minder ziekenhuisbedden en ic-plekken per inwoner dan elders rond de hoofdstad.

Frontlinie

‘Onze mensen staan in de frontlinie’, zegt Saadia Bouy-Sahali, verantwoordelijk voor jongerenbeleid in het departement. ‘Hier wonen de caissières, de leraren, de schoonmakers. Essentiële beroepen, met veel contacten en dus een hoog risico.’ Ze reizen vaker met het ov, en vooral in Saint-Denis, waar het stadion staat, zijn veel inwoners arm en krap behuisd. De paradox is: juist hier ligt de gemiddelde leeftijd fors lager dan elders in Frankrijk, terwijl de vaccinatiestrategie zich nu op ouderen richt.

Dat moet anders, schreven de burgemeester van Saint-Denis en de voorzitter van de departementsraad in een open brief aan premier Jean Castex. ‘Laten we deze drie, vier weken dat de kinderdagverblijven, hogescholen en middelbare scholen zijn gesloten, intelligent gebruiken en het personeel vaccineren.’ Macron had onderwijspersoneel eerder voorrang beloofd, maar tot dusver blijft onduidelijk wanneer ze aan de beurt zijn.

Intussen doen vijftig jongeren uit de voorstad, onder leiding van Bouy-Sahali, hun best om juist de inwoners van deze regio te bereiken. Een vaccinatie-afspraak maken moet eigenlijk online, maar boven in het stadion is speciaal een telefooncentrale ingericht. Alleen bereikbaar voor inwoners van Seine-Saint-Denis. De helft van de afspraken is gereserveerd voor bellers, zodat zeker is dat niet alle slots door mensen ‘van buiten’ worden gevuld.

Bouy-Sahali selecteerde jongeren die door de pandemie hun werk verloren en nu kunnen bijverdienen in het callcenter. ‘Het mooie is: bijna allemaal spreken ze een tweede taal - Spaans, Arabisch, Portugees, Berber, Mandarijn en verschillende Afrikaanse talen. Dat blijkt heel handig, want veel bellers spreken niet of moeilijk Frans.’

Alles behalve AstraZeneca

Achter een levensgrote foto van sprintende atletiekbenen staat Merlie beleefd een beller te woord. De eerstejaars rechtenstudent had voor de coronacrisis een bijbaan als hostess, ‘dus mensen op hun gemak stellen ligt me wel’. Bijna iedereen is op voorhand bang, maar als ze na afloop belt om te horen hoe het is gegaan, zijn ze tevreden. ‘We bieden een luisterend oor, moeten veel herhalen. Wat helpt, is dat ik kan verzekeren dat we hier geen AstraZeneca hebben.’

Het is de grote tweedeling in de vaccinatiescepsis. De strategie van voortschrijdend inzicht lijkt te werken – zolang het maar niet over AstraZeneca gaat. In december was slechts 42 procent procent van de Fransen bereid zich te laten vaccineren. Vorige week was dat volgens onderzoek in opdracht van Le Figaro gestegen tot 70 procent. Maar het maakt nogal uit om welk vaccin het gaat; in AstraZeneca zegt 71 procent van de ondervraagden geen vertrouwen te hebben.

‘Natuurlijk heb ik getwijfeld over vaccineren, net als iedereen’, zegt Awatef Ben Mhenni. Maar intussen is ze om - het is de enige uitweg uit deze crisis. Vorige week was ze hier nog met haar vader, nu vergezelt ze haar moeder in de witte partytent. ‘Ik bel mijn vader elke dag om te vragen hoe het gaat. Hij voelt zich uitstekend.’ Verpleegkundestudent Chloé, die intussen mevrouw Ben Mhenni vaccineert, knikt. ‘Mensen zetten zich over hun angst heen, omdat ze zien dat dit de enige uitweg is uit de voortslepende ellende.’

Al blijkt dat vertrouwen soms nog broos. ‘Vorige week riep een brandweerman tegen iemand dat hij AstraZeneca in zijn spuit had zitten’, vertelt Chloé. ‘Het kostte echt even tijd om de meneer ervan te overtuigen dat het een grapje was.’

Dit is de eerste reportage van onze nieuwe correspondent in Frankrijk.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Frankrijk in 1998 voor het eerst en voorlopig laatst wereldkampioen werd. Dat klopt niet, Frankrijk werd ook in 2018 wereldkampioen.

Meer over