Hartpatiënten in gevaar door richtlijn

Europese hartpatiënten zijn in gevaar gebracht doordat artsen hun in de weken rond de operatie onterecht bètablokkers gaven. Dit beweren Britse onderzoekers. De artsen volgden een omstreden Europese richtlijn die steunt op frauduleus onderzoek van de Nederlandse internist Don Poldermans.

VAN ONZE VERSLAGGEVERS MERIJN RENGERS en ELLEN DE VISSER

AMSTERDAM - Britse hartwetenschappers van het toonaangevende Londense Imperial College schrijven dit in de Nederlandse editie van het vakblad BMJ. Hun onderzoek, dat eerder verscheen in het Amerikaanse vakblad Heart, wijst uit dat het gebruik van bètablokkers de sterftekans (van 1,2 procent) niet verlaagt, zoals de richtlijn beweert, maar met 27 procent verhoogt.

De Britten willen de Europese richtlijn zo snel mogelijk van tafel hebben. Volgens hen heeft die richtlijn in Groot-Brittannië duizenden hartpatiënten het leven gekost. Ook in andere vakbladen verschenen de afgelopen maanden artikelen waarin werd gewaarschuwd voor de Europese richtlijn, die sinds 2009 van kracht is.

Cardioloog Eric Dubois zegt namens de Nederlandse cardiologievereniging NVVC dat Nederlandse cardiologen zich realiseren dat er een probleem is met de richtlijn. 'Dit hebben wij direct bij de Europese beroepsvereniging ESC gemeld nadat de fraude van Poldermans bekend werd. De richtlijn wordt immers ook in ons land gebruikt.'

Onduidelijk is hoeveel Nederlandse patiënten zijn behandeld volgens de richtlijn. De NVVC kan geen cijfers noemen. Als de berekeningen van de Britten op Nederland worden toegepast, zouden er jaarlijks ruim honderd mensen onnodig overlijden door toepassing van de richtlijn (zie kader).

Ondanks de toenemende druk is de Europese richtlijn nog altijd van kracht. De Europese Vereniging voor Cardiologie (ESC) heeft alleen een waarschuwing geplaatst op de website, waarin staat dat artsen het gebruik van bètablokkers niet als standaard moeten beschouwen maar per patiënt moeten bekijken. Een woordvoerder zegt dat de beroepsvereniging de kritiek 'serieus' neemt.

Poldermans zegt in een reactie dat de gegevens uit zijn onderzoek nog altijd overeind staan. 'Het is goed dat er discussie over het onderwerp ontstaat', zegt hij. 'De Europese vereniging is zorgvuldig en wil ook nieuwe gegevens meewegen voordat aanbevelingen worden veranderd. Als de huidige richtlijn echt zo slecht was geweest, was die toch onmiddellijk geschrapt?'

De Britten analyseerden alle bestaande studies over het gebruik van bètablokkers en concluderen dat het foutieve onderzoek van de hand van Poldermans het pleit in het voordeel van de zware medicijnen heeft doen kantelen.

Poldermans werd in Europa gezien als de belangrijkste expert op dit terrein. Hij was de voorzitter van de werkgroep van de Europese Vereniging voor Cardiologie die de richtlijn opstelde. Anderhalf jaar geleden concludeerde een Rotterdamse onderzoekscommissie dat Poldermans in een aantal studies wetenschappelijke fraude had gepleegd. Zijn onderzoek naar de bètablokkers bleek te zijn gebaseerd op ondeugdelijke patiëntengegevens.

De omstreden richtlijn is bedoeld voor patiënten die een operatie ondergaan aan iets anders dan hun hart. Als zij risico lopen op hartproblemen, krijgen ze uit voorzorg korte tijd bètablokkers. Die verlagen tijdelijk de hartslag waardoor het hart minder zuurstof nodig heeft en meer stress aankan.

Volgens cardiologen lijkt het erop dat bètablokkers wel het hart beschermen, maar niet goed zijn voor de rest van het lichaam. Als het hart minder snel pompt, kunnen de hersenen te weinig bloed krijgen. De Britse onderzoekers vonden in hun studie bijvoorbeeld een sterk verhoogd risico op een beroerte.

Sterfterisico in Nederland

De Europese richtlijn vermeldt dat in Nederland jaarlijks 250 duizend patiënten een operatie ondergaan waarbij een risico is op hartproblemen. Het algehele sterfterisico rond operaties is 1,7 procent. Daarvan wordt 0,5 procent veroorzaakt door hartproblemen. Volgens het Britse onderzoek ligt de niet-hartgerelateerde sterfte (1,2 procent) door het gebruik van bètablokkers ruim een kwart hoger. Dat zou voor Nederland neerkomen op zo'n 750 extra sterfgevallen. Maar minstens 80 procent van de Nederlandse patiënten slikt al langer bètablokkers. Er moet dus 80 procent van die 750 af. Blijft over: ruim 100 extra sterfgevallen.

Meer over