Harig, met twintig tepels en gevoel voor humor

VAN ALLE huisdieren is het varken het langst bij de mensen, heeft het althans het langst volgehouden. Het is een sociaal, vrolijk en lekker dier....

Het varken hoort als geen ander dier bij de mens. Het eet zijn afval en maakt daar spek van. En voor dat zover is, spek, geeft het beest liefde. Soms letterlijk. In 1466 werden in Corbeil in Frankrijk een man en een zeug ter dood veroordeeld. De man had het met de zeug gedaan. Allebei op de brandstapel. Want die zeug had er natuurlijk om gevraagd.

De innige relatie tussen het varken en de mensen is er nog steeds. Ook in Nederland. Honderdduizend mensen verdienen hier hun brood aan varkens en tot voor kort - de pest - exporteerde Nederland voor vijf miljard gulden aan varkens, levend en dood. Maar we weten niks (meer) van het beest. Niet eens hoe het eruitziet. Een prachtig boek brengt daar mogelijk verandering in. Eindelijk is er het boek van het beest. De duizend verhalen over varkens en alles wat er van te weten is. Geniale titel: Het Varken.

Prins Hendrik liet negentig jaar geleden wilde zwijnen importeren uit Duitsland om ze los te laten op de Veluwe. Ze waren in Nederland uitgestorven. En een prins moet wat te schieten hebben. Het had anders gekund. Als Hendrik toentertijd een koppel tamme varkens de bossen had ingejaagd, had hij zijn koninklijke nakomelingen ook verzekerd van vertier in de kroondomeinen. Varkens worden vanzelf weer wilde zwijnen.

'Als men tamme varkens laat verwilderen, nemen ze snel weer de levenswijze (en vaak zelfs de lichaamsbouw) van wilde zwijnen aan', schrijft Anno Fokkinga in Het Varken, het eerste Nederlandse boek waarin (vrijwel) alles is verzameld wat ooit over varkens is gezegd en geschreven. Het zit in elkaar als een plakboek dat bewonderaars aanleggen met knipsels van hun idool. Dus ook een bladzij met postzegels waarop een varken is afgebeeld.

Het Varken is een boek om in te struinen. Er zit geen gewichtig systeem in en de relatie tussen de heel uiteenlopende wetenswaardigheden (honderden) is soms ver te zoeken. Maar geen bladzij zonder verrassing. Verbazing zal dit album vooral wekken bij de frikadelleneters van nu die 25 jaar geleden geboren zijn. De generatie die nooit een varken heeft gezien. Alle varkens in Nederland (op 1 procent na) groeien op in gevangenschap en worden in gesloten vrachtwagens naar slachterijen vervoerd. Sinds het uitbreken van de pest kwam er af en toe een heel varkentje op de televisie. Dood. En ook dat hadden we eigenlijk niet mogen zien, de minister van Landbouw probeerde het filmen van de vernietiging van varkens te verhinderen.

Nee dan liever dit album. Alles mogen we weten en alles zien. Ook varkensporno, de geboorte van een big en de operatie van zo'n schatje op de medische afdeling van de Universiteit van Maastricht. Een op de drieduizend biggetjes wordt geboren zonder poepgat. Ze brengen veel geld op. Voor medische doeleinden. Maastricht onderzoekt hoe zo'n opening het beste kan worden aangebracht. Om met die kennis mensenbaby's te kunnen helpen. Een op de vijfduizend mensenbaby's wordt zonder anus geboren.

Wie zich nog eens hevig kwaad wil maken over de wantoestanden in de bio-industrie vindt in dit boek z'n verdriet, maar de schrijver laat het oordeel aan de lezer over. Hij noemt de dingen, geeft de cijfers, geen oordeel. Bij een foto van een man met een gasmasker op en gehoorbeschermers, die een biggetje ondersteboven tussen zijn benen heeft geklemd: 'Een varkenshouder met neus- en oorbeschermers coupeert de staart van een big. Krijsende varkens scoren hoog wat decibellen betreft.'

Marleen Felius tekende een aantal belangrijke varkensrassen en opnieuw kunnen we ons hevig verbazen, omdat ons te lang is voorgehouden dat een varken boterhamworstkleurig is en altijd op haar kinderen gaat liggen als je haar niet vastbindt in haar isoleercel.

Je hebt varkens met meer haar dan een schaap, je hebt er die eruitzien als koe of als hond, en je hebt in China varkens die de vloer aanvegen met hun buik en andere, ook in China, die voornamelijk met goedkope waterplanten gevoerd kunnen worden. Of kleine varkentjes in Mexico die 'intelligent en erg vriendelijk' worden genoemd en, een wonder, niet stinken.

Amerikanen ontdekten het Mexicaanse beest in 1960 als geschikt laboratoriumdier. Er is ook een Duits minivarken. Een kruising tussen een Vietnamees varken en een Amerikaan gemengd met wat Duits bloed. Niet om op te eten, maar ook om proeven mee te doen.

Er is een ras dat bekend staat om 'een goede melkproductie', een ander ras heeft twintig tepels en wie ver van huis wil met zijn huisdier moet een Tamworth nemen, een goudroodkleurig varken dat 'grote afstanden kan afleggen'. Voor kinderboerderijen wordt het ras Middle White aanbevolen, doet niks. Bang voor honden? Neem het ras Corsiaan, een varken dat over muren kan klimmen en gerust een gevecht aangaat met een hond.

De mannetjes-Corsianen, de beren, meldt het varkensboek, 'staan bekend als grappenmakers'. Jammer dat we daar niets meer over kunnen lezen. Bijvoorbeeld over de grap die zo'n beer zou uithalen als hij toevallig in Azië terechtkwam, en naar de markt moest. Kleinschalig transport. Varkens worden in bamboe kooien of manden verpakt, die door twee mensen worden gedragen of achter op een brommer worden gebonden. 'Om een varken in de mand te krijgen zet men de mand voor hem op de grond en trekt aan zijn staart. Het dwarse dier schiet dan vooruit naar de plaats waar men hem hebben wil. Ze krijgen het varken er weer uit door hem in zijn gezicht te spugen.'

Het lijkt helemaal de bedoeling van de schrijver niet, maar zijn boek Het Varken is toch vooral een verzameling aanklachten. Vuile rotstreken halen we uit met het beest dat zich bijna vrijwillig bij de mensen aansloot. Je ziet het nog, maar niet in Nederland, varkens die 's ochtends de deur uitgaan, het bos in, de bergen in of het moeras, om 's avonds thuis te komen. Bij een baas die het beest vroeg of laat op gaat eten. Alle varkens in de wereld worden opgegeten. Daarom bestaan ze. Beetje meer belangstelling is dan toch op z'n plaats. Het beest verdient dit boek.

Wouter Klootwijk

Anno Fokkinga (tekst) & Marleen Felius (tekeningen): Het Varken.

Thoth; 199 pagina's; ¿ 79,50.

ISBN 90 6868 175 3.

Meer over