Harem ligt dicht bij Berend Botje

THEATER..

MARIJN VAN DER JAGT

De Ongelukkige van Abdelkader Benali. Muziek: Eric Vaarzon Morel. Regie: Javier López Piñón. Toneelschuur Haarlem, 1 januari. Tournee.

Terwijl vrijdag in Den Haag een nieuwe kroonprins van het Nederlandse toneel Hamlet, Prins van Denemarken, vertolkte, stond in Haarlem de Egyptische Sabri Saad el Hamus tegen een appel in zijn uitgestrekte hand te praten.

Een Oosterse Hamlet, zo noemde Louis Couperus de hoofdpersoon uit zijn historische roman De ongelukkige. Net als Shakespeares held raakte de jonge Boabdil, de laatste Moorse koning van de zuid-Spaanse stad Granada, zijn rechtmatige kroon kwijt door het gekonkel van zijn machtige moeder.

Sabri Saad el Hamus maakt als Boabdil een provocerend dansje met zijn moeder. 'Bloos niet, mijn roos, nooit meer boos' parafraseert hij op z'n Hollands de beroemde Shakespeare-zinnen die Hamlet tot zijn moeder richt. Intussen danst Sabri Saad el Hamus als een echte Arabier: armen hoog in de lucht geheven, verzaligde glimlach op het gezicht en maar draaien met die lenige heupen.

Hier wordt geprotesteerd tegen de inlijving van Shakespeares meesterwerk in de burgerlijke Westerse cultuur. De muziektheaterproductie De Ongelukkige is mengelmoes van culturen. De initiatiefnemers van deze alternatieve Hamlet zijn de Turks-Nederlandse acteur/zanger Ali Cifteçi en flamenco-gitarist Eric Vaarzon Morel.

Op zoek naar het kruispunt van de Turkse en de Spaanse cultuur vonden zij het verhaal van Boabdil, en op hun verzoek bewerkte Abdelkader Benali de roman van Couperus tot een toneelstuk. De acteurs, muzikanten en dansers die erbij werden gevraagd, weerspiegelen de historische verknoping van culturen in Boabdils verhaal, maar ook het multiculturele straatbeeld van het Nederland van nu.

Behendig springt schrijver Benali over de schotsen van de geschiedenis, graaiend uit de schatkist van Oosterse en Westerse thema's die hij als Nederlandse Marokkaan tot zijn beschikking heeft. Met een enkele pennestreek overbrugt hij de afstand tussen imam en Elkerlyck, harem en Berend Botje. En het mooie is dat de acteurs nog meer kleur aan zijn woorden geven.

In de preek die Annemarie Wisse als de Spaanse koningin Isabella Boabdil houdt over op tijd komen, weerklinkt de houding van de stipte Hollander tegenover de gemoedelijke Egyptenaar. En als de rappende Spaanse troubadour die Ali Cifteçi speelt tot koning wordt gekroond, barst hij tot zijn eigen verbazing uit in een islamitisch dankgezang. 'Wat zeg ik nu? Was ik niet van katholieke huize? Ach wat, we zijn allemaal kinderen van God. Ik Ben Die Ik Ben, Allah.'

Het leukste van De Ongelukkige is de combinatie van Sabri Saad el Hamus en Ali Cifeçi. Twee acteurs die we óók kennen van deftige personages gaan elkaar hier als volkse clowns te lijf. Van Shakespeareaanse narren maken zij Turkse televisie-komieken - of omgekeerd.

Het vervelendste van deze productie is de truttige afwisseling tussen muziekjes, dansjes en spelscènes. Het is geweldig dat de Eric Vaarzon Morel meedoet, en hij maakt prachtige muziek, maar dat is geen reden om bij zijn solo's de voorstelling stil te leggen. Regisseur Javier López Piñón mist de brutaliteit van Benali om de traditionele indelingen overhoop te gooien. Hij laat Benali's eerste toneelstuk zien als een rijk gevuld, maar langdradig en wankel bouwsel.

Marijn van der Jagt

Meer over