'Harde werker, geen matennaaier'

Diplomatie als rustiek tijdverdrijf is voorbij, zo liet minister Uri Rosenthal enkele maanden na zijn aantreden als minister van Buitenlandse Zaken weten. Rosenthal schudde de boel op, hij wilde met een nieuwe ring vertrouwelingen om zich heen beginnen. De spectaculairste wijziging is dat Rosenthal zijn belangrijkste ambtenaar, Pieter de Gooijer, directeur-generaal politieke zaken (dgpz) overplaatste naar Brussel. Rosenthal kan nu zijn eigen naaste adviseur kiezen. De Gooijer krijgt de baan waar hij van droomde: de belangrijkste diplomatieke post, ambasadeur bij de Europese Unie. Iedereen tevreden.


Waar De Gooijer (55) onmogelijk van kan hebben gedroomd, was dat zijn benoeming gepaard gaat met een helse publiciteit. De Gooijer is in de beeldvorming de kwade genius. Er komt zelfs een Kamerdebat over uitspraken die hij volgens de Amerikanen zou hebben gedaan. Uit een Amerikaans ambtsbericht dat via WikiLeaks naar buiten kwam, zou blijken dat hij in de zomer van 2009 de Amerikanen suggereerde de PvdA onder druk te zetten om in te stemmen met verlenging van de missie in Uruzgan. Hoe dan? Daar wist de Gooijer wel wat op. De Amerikaanse minister van Financiën Geithner zou PvdA-vice-premier Wouter Bos moeten laten weten dat er geen Nederlandse stoel meer zou staan aan tafel bij de twintig machtigste economieën, de G20, als Nederland zich terugtrok uit Afghanistan.


Zat De Gooijer fout? Alle diplomaten en voormalige ministers van Buitenlandse Zaken die met hem hebben gewerkt springen voor hem in de bres. De kern van hun verhaal: als De Gooijer dit heeft gezegd, heeft hij dat nooit gedaan zonder opdracht van Verhagen. En als er geen opdracht was, zoals Rosenthal beweert, was het geheel in lijn met wat zijn minister ervan vond.


'Hij vindt het een ramp dat hij nu middenin de schijnwerpers staat, gisteren had ik hem nog aan de telefoon', zegt oud-minister Bernard Bot over de man die hij aanstelde als directeur-generaal politieke zaken. 'Het is zeker geen wethouder Hekking, hij slaagt er altijd in buiten de camera's te blijven. Hij is totaal toegewijd aan zijn minister, de ideale ambtenaar.' Volgens De Hoop Scheffer behoort De Gooijer 'tot het beste wat de diplomatieke dienst te bieden heeft'.


Volgens bronnen in Den Haag is De Gooijer een CDA'er. Anderen zeggen dat hij nooit uitkwam voor zijn politieke voorkeur. In de ogen van de voormalige ministers Bot en Jaap de Hoop Scheffer is dat een pre. Een ambtenaar moet kunnen opereren onder bewindslieden van uiteenlopende politieke signatuur. Op het ministerie wordt gezegd dat De Gooijer wel erg nauw optrok met de vorige CDA-minister Maxime Verhagen. Hij was niet of nauwelijks beschikbaar voor de toenmalige minister van Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders en de staatssecretaris van Europese Zaken Frans Timmermans, beiden PvdA. Hij werd op de 'apenrots', zoals BZ bekend staat, de 'veredelde politiek assistent' van Verhagen genoemd.


In 1986 werd Bot ambassadeur in Ankara. Pieter de Gooijer was daar een van zijn ondergeschikten. Ze gingen soms samen de bergen in. Bot had onmiddellijk door dat De Gooijer van een bijzonder kaliber was. 'Als ik hem op pad stuurde voor een klusje, dan had ik er nooit omkijken naar. Het is heel prettig dat je weet dat het goed komt als je hem iets vraagt.'


Begin jaren negentig keerde De Gooijer terug naar Den Haag en kreeg er de prestigieuze baan van particulier secretaris van CDA-minister Hans van den Broek. Ter illustratie: de latere secretaris-generaal van de NAVO Jaap de Hoop Scheffer werkte ook op die plek. In die periode botste Van den Broek met minister-president Ruud Lubbers, die het primaat van de buitenlandse politiek op Algemene Zaken wilde hebben. De Gooijer zat middenin dat titanengevecht als adviseur van zijn minister. Lubbers verloor die strijd. Woordvoerder van Van den Broek in 1993 was Dig Istha. 'Toen was Pieter een jongen. Een heel harde werker, goed georganiseerd. Absoluut geen matennaaier.'


Rosenthal heeft kort na zijn aantreden alle ambtenaren laten weten dat iedereen kort van stof moest zijn. In minder dan één A4tje moest ook De Gooijer de minister duidelijk kunnen maken wat er aan de hand is. Bot: 'De Gooijer is wel eens wat lang van stof, omdat hij wil dat je als minister alle ins en outs kent. Hij heeft een encyclopedische kennis. Hij wil niet dat zijn minister later zegt: dat wist ik niet. Mensen worden daar wel eens ongeduldig van.'


Meer over