‘Harde les, die wel geleerd moet worden’

De kwetsbare leerlingen zijn het kind van de rekening zegt de commissie-voorzitter...

Van onze verslaggeefster Yvonne Doorduyn

Het was een mijnenveld voor de Partij van de Arbeid: een parlementair onderzoek kon niet anders dan de fouten blootleggen van de partij die in de jaren negentig de meeste grote onderwijsvernieuwingen initieerde. Hoewel de commissie geen schuldenaren aanwijst, sluit de PvdA onder leiding van commissie-voorzitter Jeroen Dijsselbloem, ook PvdA, een periode af waarin het gelijkheidsideaal een daling van het algemene onderwijspeil inluidde.

Dijsselbloem is content met het eindresultaat van zijn commissie. ‘Het zijn harde lessen, maar die moeten wel worden geleerd.’

Waarom benoemt u de schuldigen niet met naam en toenaam?

‘Dat staatssecretaris Netelenbos het vmbo en de Tweede Fase invoerde, is bekend. Dat Wallage over de basisvorming ging, ook. Ik vertel daarmee niets nieuws.

‘Maar je gaat daarmee voorbij aan het feit dat bijna alle vernieuwingen Kamerbreed werden gesteund. Ook onderwijskundigen, belangenorganisaties, bedrijfsleven, iedereen zat op dezelfde lijn – tot de educatieve uitgeverijen aan toe. De fouten zijn niet door één of twee personen gemaakt.’

Ideologisch had de PvdA toch de grootste vinger in de pap?

‘Dat is zo. En dat benoemen we als commissie ook. Het hele idee van Weer Samen naar School, waarbij moeilijk lerende kinderen in dezelfde klas zitten als normaal begaafde leerlingen, was gebaseerd op het gelijkheidsideaal van de PvdA. Om die reden werden de lom-scholen in het vmbo geïntegreerd. Om die reden kwam de basisvorming er. Gelijk onderwijs zou voor alle kinderen gelijke kansen creëren. De conclusie is hard: het werkt niet.’

Van staatssecretaris Wallage wordt gezegd dat hij zich louter met PvdA’ers omringde.

‘Dat hebben wij besproken. Maar we kunnen het niet hard maken. We hebben een lijstje gemaakt met de politieke stromingen. Een aantal procesmanagers die de invoering van zijn plannen begeleidden, onder wie Rein Zunderdorp en Clan Visser ’t Hooft, waren politieke vrienden uit Groningen. Maar de rest was partijpolitiek redelijk gelijk verdeeld. Mevrouw Ginjaar-Maas bijvoorbeeld, die ook een grote rol speelde, is van de VVD.’

Oud-minister Ritzen en oud-staatssecretaris Netelenbos begrijpen niet over welke problemen u het heeft. In internationale ranglijsten scoort Nederland nog altijd hoog.

‘Aan die onderzoeken wordt te veel waarde gehecht. Neem het bekende PISA-onderzoek: niet representatief en de vragen zijn mede ontworpen door het Cito. Die sluiten dus nauw aan bij het Nederlandse onderwijsprogramma. Dan kan het geen verbazing wekken dat Nederlandse leerlingen het relatief goed doen.’

U wilt terug naar de basis: rekenen en taal, te toetsen in waardevaste, liefst centrale examens. Past het kabinetsplan voor een verplichte maatschappelijke stage daarin?

‘Nee. We moeten de onderwijstijd schonen van dit soort dingen. Niet alle maatschappelijke problemen over de heg van het onderwijs: geen verplichte seksuele voorlichting, geen lessen om te voorkomen dat kinderen te dik worden. En zo moet een maatschappelijke stage in een verzorgingstehuis ook niet tot de onderwijstijd behoren. Het is het klassieke voorbeeld van hoe een ideologische vernieuwing opeens in een regeerakkoord opduikt en aan de scholen wordt opgedrongen.’

Uw waarschuwing komt te laat: het regeerakkoord wordt wet. Bent u niet bang dat uw rapport op de stapel belandt?

‘Het kan, maar ik denk het niet. Er zijn veel andere onderwerpen die op dit rapport van de commissie hebben liggen wachten: de nieuwe inrichting van het speciaal onderwijs, een eventuele aanpassing van de profielen in de bovenbouw, de 1.040-lesurennorm. Voor al die thema’s heeft dit advies betekenis.’

Veel vernieuwingen strandden (mede) vanwege geldgebrek. Moet er meer geld naar het onderwijs?

‘Zeker. Anders kunnen scholen niet aan de huidige opdrachten van de politiek voldoen. Oud-PvdA-minister Ritzen werd als onderwijseconoom naar Den Haag gehaald om de uitgaven te beteugelen. Dan is het niet gek dat de vernieuwingen niets mochten kosten. Het ‘stapelen’ van opleidingen – via mavo naar de havo en dan naar het hbo – werd bestempeld als ‘inefficiëntere leerweg’ en daarom ontmoedigd. Terwijl veel leerlingen pas later hun talenten ontdekken. Ook bij de vorming van scholengemeenschappen waren de financiën leidend. Dat heeft veel schade veroorzaakt.’

Wat vindt u de grootste misstap van de afgelopen twintig jaar?

‘Dat moeilijk lerende kinderen koste wat kost mee moesten in een schooltype dat voor hen niet geschikt is. Die problematiek is weggeduwd, dat paste ideologisch niet: iedereen was immers gelijk.

‘Ik geloof niet dat door overheidsfalen een hele generatie verloren is gegaan. Veel is ook achteraf te corrigeren, en dat gebeurt ook. Zie hoe op universiteiten de eerstejaars worden bijgespijkerd. Uiteindelijk redden die jongeren zich.

‘Het grootste probleem zijn de kwetsbare leerlingen. Te veel van hen zijn door de vernieuwingen buiten de boot gevallen en hebben definitief geen diploma. Voor die groep is het het ergst.’

Meer over