REPORTAGE

Hard werken? Veel vrouwen trouwen liever 'n rijke man

Succes voor vrouwen hangt niet af van wel of geen hoofddoek, zegt ondernemer Mutlu Alkan. Het gaat erom hoe hard je wilt werken. 'Veel vrouwen trouwen liever 'n rijke man.'

Rob Vreeken
De shopping mall Istinye Park bij Istanbul. De economische groei heeft de vraag naar luxeproducten in Turkije sterk aangewakkerd. Mutlu Alkan: 'Rijken werden nog rijker, mensen zonder geld gingen verdienen.' Beeld Getty
De shopping mall Istinye Park bij Istanbul. De economische groei heeft de vraag naar luxeproducten in Turkije sterk aangewakkerd. Mutlu Alkan: 'Rijken werden nog rijker, mensen zonder geld gingen verdienen.'Beeld Getty

Veel van wat wél deugt aan het Turkije van Tayyip Erdogan wordt verenigd in Mutlu Alkan. De 40-jarige directeur van Bemes Real Estate in Istanbul belichaamt het economisch succes dat Turkije beleeft onder de autoritaire president, wiens AK-partij na de parlementsverkiezingen van 7 juni waarschijnlijk blijft regeren.

Bemes plukt de vruchten van het Turkse groeiwonder (jaarlijks gemiddeld 6 procent, sinds de AKP in 2002 aan de macht kwam). Alkan ontdekte een gat in de markt: luxe artikelen. 'De rijken werden nog veel rijker en mensen zonder geld gingen verdienen. Er was geld uit te geven. Dus investeerde ik in AAA-luxe.'

Model voor de nieuwe middenklasse

Bemes doet onroerend goed, sieraden, design, interieur, kunst. 'Kopen onze klanten het een, dan hebben ze ook belangstelling voor het ander. Als het maar goed is. Door de globalisering moet de kwaliteit hoog zijn. De horizon van mijn klanten is breder dan Turkije, ze kunnen met de hele wereld vergelijken.'

Nog iets opmerkelijks aan deze 'topman': zij is een vrouw met een hoofddoek. Zichtbaarder dan mannelijke collega's - met hun eenvormige kostuums - staat Alkan model voor de nieuwe middenklasse in Turkije, de conservatieve zakenlieden die onder de oude seculiere machthebbers niet werden toegelaten tot de kringen waar het geld werd verdiend.

Alkan leerde zakendoen in de machinefabriek van haar vader. Na zijn pensionering werd ze er directeur. In 2009 splitste ze zich af met Bemes, dat ze leidt vanuit een luxe kantoorflat aan BJZ Plaza in Istanbul. De zonnige binnenplaats zit vol lunchende professionals in pak en mantelpak. Alkans rode hoofddoek valt hier desondanks op.

Mutlu Alkan. Beeld -
Mutlu Alkan.Beeld -

Vrije keuze

'In feite ben ik seculier, ik geloof in vrije keuze. Als ik een hoofddoek wil dragen, heeft men dat maar te respecteren. Als een werknemer er de voorkeur aan geeft niet het hoofd te bedekken, ook goed. Hier op kantoor zie je vrouwen mét en zonder hoofddoek.

'Twaalf jaar geleden bezocht ik een conferentie in Van, in het oosten. Een zaal vol vrouwen, ze waren blij dat ze toestemming van hun man hadden. De eerste spreker was een erg wereldlijke, linkse vrouw. Het eerste wat ze zei was: 'Jullie moeten die hoofddoek afwerpen, laat je niet de wet voorschrijven door de religie!' Onbegrijpelijk. Zo vernederend, zo ver verheven boven het gewone volk.

'Daarna kwam ik. Ik toonde wél respect. En ze zagen een gesluierde vrouw, zoals zij zelf, die succesvol was in zaken. Dat maakt indruk, dan denken ze misschien: dat kunnen wij ook. Maar als je praat zoals die elitaire vrouw, vergeet het maar. Belachelijk.

Luiheid

'Toen ik studeerde en reisde, was ik de enige vrouw met een hoofddoek die dat deed. Ouders stonden dat hun dochters niet toe. Ook ik kom uit een conservatief gezin. Maar mijn moeder - zij heeft altijd gewerkt - overtuigde mijn vader. Ze lieten me vrij. Voor mijn werk reis ik de hele wereld over. Ik heb meer dan honderd landen bezocht.

'Toen ik in de machinefabriek begon, was ik jong en ambitieus. Zodra ik 's ochtends wakker werd, keek ik naar de beurskoersen, de valutakoersen. Ik wist alles. Soms te veel, in de ogen van mijn buitenlandse klanten. Ik had het genadeloos door als ze te weinig boden voor een machine.

'Dan deed ik mijn beklag, maar daar ben ik snel mee gestopt. Je moet gewoon werken. In Turkije is het grootste probleem luiheid, sorry dat ik het zeg. Veel mensen werken niet en klagen over de regering, heel makkelijk. Maar doe dan zelf iets in de politiek, sluit je aan bij een partij. Daar heb ik het over gehad met Erdogan. Hij zei: 'Je kunt zitten wachten tot de dingen veranderen, je moet het zelf doen.' Nou, je ziet wat hij met Turkije heeft gedaan.'

Kritiek

Ze ziet de president (voorheen premier) geregeld. Sinds 2007 organiseert Alkan rondetafelgesprekken over maatschappelijke kwesties, een of twee keer maand. Ze nodigt politici uit, zakenlieden, intellectuelen. 'Ik heb meer dan negenduizend mensen ontvangen, uit alle richtingen. Alles achter gesloten deuren, iedereen kan alles zeggen. Er is altijd één minister bij. Als een partij zo lang aan de macht is, wordt het lastig nog open te staan voor kritiek.'

In 2001, kort na de oprichting van de AKP, werd ze door Erdogan gevraagd zich aan te sluiten. Ze was hoofd buitenlandse betrekkingen en is nu een van de vijftien vrouwen in het vijftig leden tellende bestuur. Op elk niveau telt de partij ten minste 30 procent vrouwen.

Mobilisatie van vrouwen

'Het geheim van het succes van de AKP is de mobilisatie van vrouwen. Ik geloof in de toekomst van Turkije, ik denk dat de economische groei zich zal voortzetten. Maar dat kan niet worden gedaan zonder de kracht van vrouwen.

'Van onze 1.200 personeelsleden is 42 procent vrouw. De doelstelling is volgend jaar 50 procent te halen. Ik roep vrouwen op deel te nemen aan de economie, aan de samenleving. De arbeidsdeelname van vrouwen in Turkije is erg laag. Ook hier is luiheid het probleem. Heb ik een vacature, dan probeer ik eerst een vrouw te krijgen. Maar de meesten slaan liever een rijke man aan de haak en nemen dan kinderen. Je kunt ze niet dwingen.

'Ik werk hard. Kan met vijf, zes uur slaap toe. Hard werken, weinig slapen, dat is de sleutel voor mijn succes. Ik heb twee kinderen van 9 en 4 jaar. Mijn man en ik zijn gescheiden, maar we zijn erg goede vrienden. Hij zit in de ICT.'

Kinderarbeid

'Toen ik kinderen kreeg, ben ik blijven werken. Ik nam ze altijd mee. Die van 4 nog steeds, waar ik ook ga. Ja natuurlijk, ik ben de baas, ik kan dat doen. Maar veel vrouwen op leidinggevend niveau stoppen: of met werken, of met de droom van een gezin.

'Mijn zoon weet dat een vrouw moet werken, dat ze niet thuis kan blijven. Mijn dochter is 9 jaar, ze zit op de internationale school. In de zomervakantie werkt ze hier twee weken op kantoor, ik doe dus aan kinderarbeid, ha ha. Zij weet dat ze moet werken als ze groot is. Geen sprake van dat ik haar geld geef.

'Ik weet hoe je geld moet uitgeven. Ik heb alle kansen, ik heb veel vrienden. Ik weet best hoe je vakantie moet vieren, al gebeurt dat niet zo vaak. Soms word ik wakker en denk: waarom werk ik zo hard? Ik heb toch alles? Ik kan naar de Malediven met een jet en tien dagen op het strand liggen. Maar dat is niet mijn stijl. Om iets te bereiken moet je offers brengen.'

Barrières voor vrouwelijk ondernemerschap in Turkije blijven groot

De arbeidsdeelname van vrouwen in Turkije vertoont een opmerkelijke trend. Rond de eeuwwisseling daalde de deelname van vrouwen gestaag, hoewel hun opleidingsniveau tegelijkertijd steeg (in andere landen gaan beide meestal gelijk op). In 1988 werkte 34 procent van de vrouwen, in 2009 24 procent. De verklaring lag vooral in de snelle verstedelijking: op het platteland werken vrouwen mee, voor de stedelijke economie hadden zij geen vaardigheden (en hun mannen gingen meer verdienen). Sinds vijf jaar gaat de curve weer omhoog en steeg tot 32 procent vorig jaar. In internationaal perspectief is dit nog altijd laag.

Ook het aantal vrouwelijke ondernemers in Turkije is niet groot. Kagider, een netwerk van vrouwelijke ondernemers, telt ruim 300 leden. Onder hen zijn zowel zzp'ers als topbestuurders van grote ondernemingen. De meeste leden zitten in Istanbul. Woordvoerster Azra Baykal van Kagider noemt de volgende hindernissen voor het vrouwelijk ondernemerschap:

- De patriarchale mentaliteit in Turkije;
- Gebrek aan voorzieningen voor werkende vrouwen;
- Gebrek aan kapitaal. Mannen beschikken over het meeste vermogen;
- Tekort aan gerichte opleidingen;
- Geen toegang tot (mannelijke) netwerken;
- Gebrek aan vrouwelijke rolmodellen.

Meer over