Hard, omringd door zachte mannen

Ze was een volstrekt onbekende ambtenaar in het zuiden van Brazilië. Ze werd ontdekt door president Lula, die haar tot het laatst toe hielp om hem op te volgen.

Allart Hoekzema

De Brazilianen hebben Dilma Rousseff (62), kandidate van de regerende arbeiderspartij PT, verkozen tot 's lands eerste vrouwelijke staatshoofd. Ze kreeg 56 procent van de stemmen, tegen 44 procent voor de sociaal-democratische rivaal José Serra (68). Rousseff is naar de zege gekatapulteerd door de populariteit van president Luiz Inácio Lula da Silva, wiens mengsel van marktgerichte politiek en socialezekerheidsprogramma's in acht jaar bijna 30 miljoen mensen uit de armoede heeft bevrijd.


'De taak Lula op te volgen is moeilijk, maar ik zal zijn nalatenschap eren en zijn werk uitbreiden', beloofde Rousseff zondagavond, na haar overwinning in de tweede ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen. Ze stelt zich twee fundamentele doelen: definitieve uitbanning van de armoede en handhaving van de economische stabiliteit en groei.


Toen Lula in 2002 na drie mislukte pogingen eindelijk het presidentschap in de wacht sleepte, richtte hij zich tot Rousseff, een destijds volstrekt onbekende ambtenaar uit de zuidelijke deelstaat Rio Grande do Sul, en zei: 'Jij gaat met mij mee naar Brasilia.' Nu ze zelf tot president is gekozen, zal ze waarschijnlijk tegen haar mentor zeggen: 'Blijf voorlopig bij mij in Brasilia.' Lula - de ex-vakbondsleider uit een krottenwijk, die werkte als schoenenpoetser en machinebankwerker - kan Rousseff - afkomstig uit een hoge middenklassefamilie, van Bulgaarse origine - helpen de bonte regeringscoalitie van twaalf partijen onder controle te houden.


Verleid door haar ijver en daadkracht als minister van Mijnbouw en Energie en later als kabinetschef, wees de president persoonlijk, tegen de mening van de partijbaronnen van de PT in, zijn pupil aan als opvolgster. Om de eerste verkiezingscampagne uit haar publieke loopbaan te trotseren en zich te identificeren met Lula's electoraat, onderging de bazige Rousseff de afgelopen maanden een rigoureuze imagoverandering, inclusief plastische chirurgie en vlotter gekapt en lichter getint haar. Een abrupte esthetische transformatie contrasteert met de revolutionaire idealen uit haar jeugd. Rousseff maakte deel uit van clandestiene bewegingen die het opnamen tegen de militaire dictatuur die het land van 1964 tot 1985 regeerde. Ze werd gearresteerd, gemarteld en bijna drie jaar gevangen gehouden. Naar eigen zeggen heeft de gevangenis haar gehard.


Lula vertelde onlangs dat veel mannelijke ministers de afgelopen acht jaar zich huilend bij hem hadden beklaagd over de bruuskheid waarmee ze waren bejegend door Rousseff. Zelf zei ze niet zo lang geleden: 'Ik bevind me in een regering en een land waarin geen man duidelijk stelling durft te nemen. Ik ben de enige vrouw, de enige harde persoon, omringd door zachte mannen.'


Maar haar strenge en stugge persoonlijkheid dreigde haar in de campagne op te breken, toen machtige religieuze groeperingen haar morele waarden in twijfel trokken. Ze begon geërgerd van zich af te slaan. Lula besloot in te grijpen en dwong Rousseff haar progressieve standpunten op het gebied van abortus en het homohuwelijk te verzachten. De president kreeg haar zelfs zo ver dat ze haar eerste kleinkind, Gabriel, in de kerk liet dopen. Lula wist een definitief einde aan het religieuze gestook te maken door op een van de laatste campagnebijeenkomsten te zeggen: 'Ik ben katholiek, maar op mijn manier. En daar beklaagt niemand zich over. Laten we bovendien niet vergeten dat er een grondwettelijke scheiding van kerk en staat is.'


Wat de doorslag heeft gegeven in de presidentsverkiezingen, zijn de buitengewone sociaal-economische successen van acht jaar Lula, waarin Rousseff als rechterhand van de president een belangrijk aandeel heeft gehad. Door de globalisering en de markt te omhelzen en uitgebreide sociale programma's te introduceren, zijn ruim 29 miljoen Brazilianen sinds 2003 vanuit de armoede toegetreden tot de middenklasse, die nu al ruim de helft van de bevolking omvat. Er zijn 14 miljoen nieuwe banen geschapen en de werkloosheid bevindt zich op het laagste niveau in twintig jaar. Over heel 2010 wordt een economische groei van bijna 8 procent verwacht.


Rousseff, die economie studeerde aan de federale universiteit van Minas Gerais, heeft zelf toegegeven dat Brazilië nog met grote problemen kampt. 'De verouderde infrastructuur en het lage onderwijspeil kunnen de groei in gevaar brengen', zei ze. Met een ruime meerderheid in beide kamers van het congres in Brasilia, heeft Rousseff de kans ingrijpende politieke en economische hervormingen door te voeren.


Meer over