Hard gelag voor Nieuwe Werkloze

De 'nieuwe werkloze' is hooggeschoold en van middelbare leeftijd. Hij kan zich veel moeilijker dan laaggeschoolden schikken in zijn lot....

Hoogopgeleid, tussen 35 en 45 jaar oud en tien tot twintig jaar werkervaring. Het zijn de 'nieuwe' werklozen; de mensen die in de afgelopen twee jaar bij reorganisaties hun baan verloren. In dezelfde periode dat in ongeschoold productiewerk allang is gesneden, en nu ook de hogere lagen eraan moeten geloven.

Het zijn de mensen ook die de grootste klappen naar beneden maken. Bij hen bedraagt de WW-uitkering immers niet 70 procent van het laatste inkomen - omdat ze meer verdienden dan modaal - maar 70 procent van het maximumdagloon (vergelijkbaar met 70 procent van het modaal inkomen 9 duizend euro per jaar).

Het is deze groep die een hypotheek heeft die niet meer betaalbaar blijkt, en die hun uitgavenpatroon volledig moeten omgooien.

Het aantal werklozen met minimaal hbo steeg volgens het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI ) de afgelopen twee jaar met ruim 32 procent, tegen een gemiddelde stijging van de werkloosheid van 29 procent. Het CWI meet het aantal niet-werkende werkzoekenden dat bij de vestigingen staat ingeschreven.

Sinds een jaar hebben ze een gezicht, deze nieuwe werklozen. Ruim 1500 van hen hebben zich verenigd in de belangenvereniging Ikwilwerken.nl, een jaar geleden opgericht door ingenieur Philippe Blankert. Tweederde van de bond voor werkzoekenden is op hbo- of academisch niveau geschoold en meer dan de helft is korter dan een jaar werkloos.

Ze hebben zich verenigd om zich ondanks alles nuttig te maken en om werklozen een stem te geven. 'Vakbonden komen alleen op voor de belangen van werkenden', verklaart oprichter Blankert. Tot een jaar geleden was hij hoofd van de afdeling management development van telecombedrijf Alcatel. Hij verloor zijn baan bij een massa-ontslag.

Het gros van de nieuwe werklozen wil zo snel mogelijk weer fulltime aan de slag, zo blijkt uit een steekproef onder de leden van Ikwilwerken.nl. Gemiddeld zijn ze bereid ruim 20 procent van hun oude salaris in te leveren als ze weer in een vergelijkbare baan aan de slag zouden kunnen. 'Ervaring is goedkoper dan ooit, maar werkgevers maken er geen gebruik van', concludeert Blankert.

Uit het onderzoek komt naar voren dat het salaris van de nieuwe medewerker voor werkgevers niet eens de belangrijkste reden is om nu geen nieuwe mensen aan te nemen. Vooral de moeite om weer van mensen af te komen - de wettelijke ontslagbescherming - en de kosten van werving en selectie, weerhoudt hen.

Een soepeler ontslagrecht, vooral het schrappen van het anciiteitsbeginsel (het last in-first out principe), zou de Nederlandse arbeidsmarkt veel opleveren, denkt Blankert. Door een snellere doorstroom bij deze maatregelen maken weliswaar meer mensen tijdens hun leven een periode van werkloosheid mee, maar zijn mensen gemiddeld korter werkloos.

Een snellere doorstroom is essentieel, vinden de werklozen van Ikwilwerken.nl. Want hoe langer werkloos, hoe moeilijker het is om weer aan het werk te komen. Niet alleen door het groeiende gat op het cv, maar ook door de stemming die langdurige werkloosheid met zich meebrengt.

Al na zes maanden van werkloosheid twijfelt 20 procent of hij ooit nog aan het werk komt. Van de mensen die langer dan twee jaar werkloos zijn, verwacht de helft nooit van zijn leven meer een betaalde baan te krijgen. De werkloosheidsduur hangt daarbij niet samen met de genoten opleiding of het aantal jaren werkervaring, zoals vaak wordt gedacht.

Het maakt hen diep ongelukkig, zo geven de werklozen te kennen. Hoe hoger geschoold, hoe minder goed een werkloze zich kan schikken in zijn lot. Van de ondervraagde werklozen voelt 23 procent zich redelijk tot zeer gelukkig. Eenderde voelt zich ronduit ongelukkig. Toen ze nog werkten, voelde 64 procent zich redelijk tot zeer gelukkig.

Opvallend is dat veel werklozen hun gevoel als ze weer aan de slag zouden zijn, idealiseren. 84 Procent denkt redelijk tot zeer gelukkig te zijn als hij weer een baan heeft, veel meer dan toen ze nog werk hen.

Een inzakkend humeur is het begin van een vicieuze cirkel, weet Blankert. De matte stemming is moeilijk te onderdrukken bij een sollicitatiegesprek, en werkgevers kijken er nu eenmaal niet doorheen. Meer dan de helft van de mensen die zich zeer ongelukkig voelen, stelt dat hun stemming hen al regelmatig parten heeft gespeeld bij sollicitaties. 'Vragen die je al tien keer zijn gesteld, beantwoord je nu eenmaal niet meer zo enthousiast', verklaart Blankert. 'Mensen vinden je vlak.'

De beste manier om gelukkig te blijven is volgens de werklozen er een leuk privven op na te houden: maak werk van hobby's of vrijwilligerswerk. Het maken van plannen voor iedere dag verhelpt het gevoel van nutteloosheid. Het was Blankerts reden om Ikwilwerken.nl op te richten.

Hoewel veel wordt gesproken over verdringing op de arbeidsmarkt - universitair geschoolden doen het werk van hbo'ers, hbo'ers het werk van mbo'ers enzovoort - hebben de werklozen van Ikwilwerken.nl over het algemeen slechte ervaringen met 'omlaag solliciteren'. Je maakt meer kans op een baan op je eigen niveau dan bij een vacature onder je niveau, is de ervaring. Volgens eenderde verkleint omlaag solliciteren de kansen, slechts 8 procent denkt dat hij op een baan onder zijn niveau meer kans maakt dan op een vacature op zijn eigen niveau.

Toch wordt er veel omlaag gesolliciteerd. En hooggeschoolde werklozen hebben er zo hun methoden voor. Om hun cv meer te laten aansluiten bij de lagere functie, schrappen ze ervaring en cursussen van hun cv of zetten ze hun oude functies minder zwaar aan. 'Met minder kwaliteiten maak je meer kans', weet Blankert. 'De baas bij wie je solliciteert, is bang voor zijn eigen stek', denkt hij. Ook vrezen werkgevers dat hooggeschoolden minder gemotiveerd zijn en snel weglopen als een andere uitdaging hun pad kruist.

Blankert zelf gebruikt een stuk of zeven verschillende CV's. 'Bij de laat ik cursussen weg, bij de ander een deel van mijn publicaties.' Naast het feit dat de vacature 'uiteraard' bepaalt waar hij in zijn CV de meeste nadruk op legt.

Uit het onderzoek van Ikwilwerken.nl blijkt omlaag solliciteren erg slecht voor het gevoel van eigenwaarde. Eenderde vindt een afwijzing bij een lagere baan extra frustrerend.

Meer over