Hanneke neemt het huis graag over

Voortdurend voor je partner of kind zorgen is zwaar. Gelukkig kunnen vrijwilligers voor je inspringen, zodat je ertussenuit kan om de batterijen op te laden.

VAN ONZE VERSLAGGEVER TIES BROCK

OEGSTGEEST - Maurits Kalff (76) stoot zijn rolstoel tegen de keukentafel aan. Het is lunchtijd en Hanneke Akkerman (74) heeft de tafel gedekt: brood en melk, makreel, kaas en rosbief. 'Wil je mijn slabbetje omdoen?', vraagt Kalff. Akkerman knoopt Kalff een grote servet om. 'Hanneke', vraagt hij even later, 'wil je hem anders om omdoen? Zo hangt hij niet over mijn broek.'

Acht dagen lang logeert vrijwilligster Akkerman van de stichting Handen-in-Huis in het appartement van de spierzieke Kalff om voor de dagelijkse gang van zaken te zorgen. Diens vrouw Barbara de Tonnac is een week naar haar tweede huis in Frankrijk en Akkerman neemt de 24-uurszorg over. Ze zet koffie, neemt de telefoon op en raapt op wat Kalff laat vallen. 'Voor mij is het geen opgave', zegt Akkerman, 'want ik weet dat ik na een week weer weg ben. Maar voor zijn vrouw is de zorg er altijd.'

Ouderen blijven langer thuis wonen en de overheid trekt zich terug. Dat verhoogt de druk op wie zorgt voor zijn partner, familielid of vriend. Het aantal mantelzorgers dat langdurig en intensief zorg verleent, is het laatste decennium met de helft toegenomen tot ruim een miljoen. Vrijwilligers van Handen-in-Huis nemen van hen het huishouden over en geven de mantelzorger zo enkele dagen tot weken vrijaf.

Mantelzorgers hebben het soms zwaar, zegt Fleur Kusters van belangenorganisatie Mezzo. 'Bijna een half miljoen van hen is overbelast, vooral mensen die zorgen voor hun partner of kind. Die moeten er af en toe tussenuit om de batterij op te laden. Als vrijwilligers aan huis komen, blijft de zorgvrager thuis en gaan de fysiotherapie en de thuiszorg gewoon door.'

'Het leven van een mantelzorger is als ieder leven', zegt Barbara de Tonnac later, terug uit Frankrijk. 'Alleen kun je jezelf nooit op non-actief zetten. Je kunt geen luchthartige stappen zetten, en bijvoorbeeld twee uur later thuiskomen van een afspraak. Daarom is het heel belangrijk af en toe de druk van de ketel te halen. Ik werk me de pleuris in mijn huis in Frankrijk, maar ik kom mentaal verfrist terug.'

Handen-in-Huis is de enige stichting die voor een langere periode mantelzorgers thuis vervangt. Namens de stichting leveren 180 vrijwilligers 3.300 dagen zorg per jaar, verdeeld over 275 adressen. 'Er zijn er veel meer die het nodig hebben', zegt directeur Jacqueline Beekes, 'maar we kunnen niet alles behappen. Aan vier op de vijf aanvragen kunnen we voldoen.'

De vrijwilligers nemen het huishouden van de mantelzorger over en waken 24 uur per dag over de zorgbehoevende. Dikwijls komt de reguliere thuiszorg langs voor medische handelingen, wassen en de toiletgang. 'Wij komen bij mensen thuis die echt zorgbehoeftig zijn en niet alleen kunnen zijn', zegt Beekes. 'Het moet zo zijn dat de mantelzorger niet weggaat als er geen vervanging is.'

'De eerste keer keek ik ertegen op dat er een vreemde in huis zou komen,' zegt voormalig nierspecialist Maurits Kalff, 'want ik ben ontzettend afhankelijk van hoe zo iemand het reilen en zeilen aanpakt. Ik ben gewend aan de vertrouwdheid van mijn vrouw.' Hij spreekt langzaam en kiest zijn woorden met zorg. Af en toe zakken zijn ogen weg en ondersteunt hij zijn hoofd met zijn hand.

'Mevrouw Akkerman is hier voor de achtste keer, dat geeft aan dat ik zeer tevreden over haar ben. Toch is de aanwezigheid van mijn vrouw anders. Met haar praat ik over familie, over vrienden van ons met een ernstig zieke zoon of wat we de volgende zomer gaan doen. Om dingen die met mijn vrouw in huis vanzelfsprekend zijn, moet ik vragen als zij er niet is.'

Dat ze maar kort in huis is, werkt volgens de gepensioneerde Hanneke Akkerman in haar voordeel. 'Ik ben er maar een week, dan gebruiken de mensen voor wie ik zorg hun charme. De vrouw van een demente man belde me ooit na een bezoek. Zij vroeg: 'Wat heb je gedaan? Hij is zo opgewekt en gezellig.' Ik ben een nieuw gezicht en ken zijn verhalen nog niet. De partners weten alles al van elkaar. Daar heeft het mee te maken, denk ik.'

'Ik ben het liefst bij zorgbehoevende mannen in huis', zegt Akkerman. 'Ik ben slechts twee keer bij vrouwen geweest, maar die zijn veel kritischer op het huishouden. Een man doet bovendien altijd zijn best voor vreemde vrouwen. Hij probeert gezellig en charmant te zijn. Dementerenden maken soms avances, maar dat gebeurt niet vaak.'

De telefoon gaat. 'Hanneke?' vraagt Maurits Kalff. 'Zou jij hem even kunnen aannemen? Als ik aan mijn bureau zit, kan ik hem zelf aannemen. Ik kan er nu wel heenrijden, maar eer ik er ben, is hij gestopt.'

'Professionele mantelzorg is te duur'

Door bezuinigingen op de thuiszorg zijn familieleden steeds meer tijd kwijt aan thuiswonende ouderen. Maar kinderen wonen niet altijd in de buurt of hebben te weinig tijd. Commerciële bedrijfjes die 'professionele' mantelzorg aanbieden springen in het gat: tegen betaling helpen ze de zorgbehoeftige naar de wc of maken ze met hem een wandeling.

'Wij helpen vooral alleenstaande ouderen bij het leven van alledag', zegt eigenaresse Barbara Groeneveld van het Amsterdamse bedrijf Mantelaar, dat geneeskundestudenten inzet om mantelzorgers te ontlasten. 'Niet ieder kind kan genoeg voor zijn ouders zorgen. Met de vergrijzing op komst is de markt groot genoeg voor verschillende aanbieders.' Ook bedrijfjes als SeniorenStudent en Jeeves Senior Service zetten medewerkers in om ouderen bij het dagelijks leven te helpen. Dat kost 12,50 tot 20 euro per uur.

'Professionele' mantelzorg bestaat helemaal niet, zegt directeur Liesbeth Hoogendijk van belangenorganisatie Mezzo. 'Mantelzorg is per definitie uit betrokkenheid en onbetaald.' Zij kijkt met dubbele gevoelens naar de opkomst van de particuliere initiatieven. 'Die bedrijfjes bedienen alleen mensen die het kunnen betalen. Gemeenten horen mantelzorgers te ondersteunen. Daar fietsen deze bedrijfjes dwars doorheen.'

Ook traditionele zorginstellingen adverteren met mantelzorg. Zo biedt zorginstelling Pieter van Foreest 'vervangende mantelzorg'. De Gelderse zorgstichting Diafaan zet met steun van de provincie werkloze jongeren in om mantelzorgers te vervangen.

Wie betaalt de vervangster?

De meeste zorgverzekeraars hebben de 24-uurshulp van Handen-in-Huis in hun aanvullende polissen opgenomen. Het merendeel vergoedt 21 dagen per jaar. Van het tarief van 135 euro per etmaal gaat 50 euro als vergoeding naar de vrijwilliger. 'Maar als patiënten het helemaal uit eigen zak moeten betalen, rekenen we 50 euro per dag voor de vrijwilliger', zegt directeur Jacqueline Beekes.

De diensten van commerciële bedrijfjes als Mantelaar en Jeeves Senior Service moeten zorgbehoevenden zelf betalen, of, wanneer dat kan, uit hun persoonsgebonden budget. De bedrijfjes rekenen tarieven van tussen de 12,50 en de 20 euro per uur.

Hanneke Akkerman Vrijwilligster Handen-in-Huis

undefined

Meer over