Handmaster laat de spieren rollen

Een hersenbloeding of herseninfarct kan tot verlammingen leiden. Elektronische prikkeling kan de spieren toch weer laten bewegen. Onderzoek wijst uit dat dit zo snel mogelijk moet gebeuren....

Langzaam komt er beweging in de vuist van Kees Bergsma. Zijn vingers komen iets omhoog.

Even daarvoor heeft fysiotherapeute Annemieke Rotteveel een spalk met elektroden om de arm en hand van Bergsma geplaatst.

Het kost haar moeite om de spalk onder zijn vingers te krijgen, want Bergsma heeft als gevolg van een herseninfarct een spasme in zijn rechterhand. Daarom krijgt hij in de ergotherapieruimte van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen elektrostimulatie met de Handmaster, zoals de spalk met elektroden heet.

Bij deze therapie worden elektroden op de huid boven de spieren in de onderarm en hand geplaatst. Een accu voorziet de elektroden van stroom. Deze activeert de spieren. Hierdoor strekken de vingers zich en knijpen daarna weer samen. Als de pati tijdens de stimulatie ook een functie traint (iets pakken of neerzetten), heet dit functionele elektrostimulatie (FES). De elektrische stimulatie voelt aan als de tinteling in een arm of voet die 'slaapt'.

Sinds 2002 wordt de Handmaster door steeds meer verzekeraars vergoed. Alleen patien die langer dan een half jaar ervoor een hersenbloeding of infarct hebben gehad, komen daarvoor in aanmerking. Afgelopen week presenteerde prof. dr. Gad Alon van de University of Maryland op een symposium in Utrecht de eerste resultaten van een onderzoek naar FES met de Handmaster in de acute fase kort na een beroerte. Tot nu toe zijn de resultaten van negen patien bekend en die wijzen erop dat FES kort na een beroerte het effect van de therapie aanzienlijk verbetert.

Een beroerte is een verzamelnaam voor een herseninfarct en een hersenbloeding. Bij een herseninfarct wordt een bloedvat in de hersenen afgesloten; bij een hersenbloeding scheurt een bloedvat in het hoofd. Dit verstoort de bloedtoevoer naar de hersenen, waardoor bepaalde hersengebieden zijn aangetast en sommige spieren niet meer kunnen aansturen. Gevolgen zijn verlamming of afnemende spierkracht. Ook treden dikwijls problemen op met praten, het geheugen en concentratie.

De 39jarige Bergsma kreeg zijn herseninfarct vorig jaar december al. Sindsdien kan hij zijn rechterarm en been niet meer gebruiken en heeft hij moeite met spreken. Tijdens zijn revalidatie kreeg hij veel fysiotherapie en is zelfs geprobeerd met botox de spierspanning in zijn arm te verminderen. Tot nog toe bleef het gewenste resultaat uit en daarom wordt nu de Handmaster geprobeerd.

Als het aan Alon lag, zou hij hier al veel eerder mee zijn begonnen. Als aangetaste hersengebieden en spieren na een beroerte niet meer gebruikt worden, dan passen ze zich daaraan aan. En hoe langer een bepaald hersengebied of spier inactief is, hoe langer het duurt om de functie weer terug te krijgen. Daarom vindt Alon het belangrijk om snel met revalidatie te beginnen.

Als je vroeg begint met behandelen kun je wellicht gebruik maken van de hersenplasticiteit. Die houdt in dat je de hersenen direct na een beroerte zo zou kunnen trainen dat de aansturing van zenuwen overgenomen wordt door een ander en gezond deel van de hersenen. Dit trainen kan door het herhaaldelijk stimuleren van bewegingen zoals ook met FES mogelijk is.

Ook revalidatiearts drs. Peter Koppe van het revalidatiecentrum Amsterdam is te vinden voor het idee om eerder met FES te beginnen, maar hij houdt nog wel een slag om de arm. 'De Handmaster is geen tovermiddel. Je moet heel goed kijken bij wie en op welk moment het effect heeft. Vroeg beginnen kan ook een averechts effect hebben, als de pati denkt dat de Handmaster het werk wel voor hem doet.'

Om te zien of de behandeling effect heeft, heeft Bergsma de afgelopen zes weken anderhalf uur per dag geoefend met de Handmaster. Rotteveel: 'Als je na zes weken geen effect meet, is de behandeling zinloos. Maar patien moeten wel de rest van hun leven blijven oefenen met de Handmaster om het effect te behouden.'

Over het resultaat van alle oefeningen bij Bergsma is Rotteveel niet ontevreden. De fysiotherapeute voelt de weerstand in zijn hand en arm en geeft op een puntenschaal aan hoe het er mee is. Een aanzienlijke verbetering, concludeert ze. Bergsma is zelf ook tevreden over de behandeling.

Rotteveel is voorstander van eerder beginnen met elektrostimulatie. 'Patien kunnen er sneller mee herstellen, maar je krijgt geen spierfuncties terug die je zonder de Handmaster ook niet terugkreeg.'

Dr. Maarten IJzerman, wetenschappelijk directeur van Roessingh Research and Development in Enschede, dat onderzoek doet op het gebied van revalidatietechnologie, is iets kritischer over de Handmaster. 'De Handmaster is passief, de pati hoeft zelf niets te doen, terwijl dat voor het opnieuw leren van bewegingen juist wel belangrijk is.' Volgens hem hebben de uitgevoerde onderzoeken ook nog geen onomstotelijk bewijs geleverd voor het effect van de Handmaster.

IJzerman doet op dit moment zelf onderzoek naar de mogelijkheden van hersenplasticiteit na elektrostimulatie bij de zogeheten klapvoet kort na een hersenbloeding.

Een klapvoet ontstaat als na een beroerte een onderbeenspier verlamd is, waardoor de voet naar beneden gaat hangen en mensen snel struikelen. Met een stimulator, waarmee de voetheffers worden gestimuleerd, kan dit worden voorkomen. Maar deze is daarvoor wel permanent nodig.

IJzerman en zijn collega's willen weten of patien door therapie kort na de beroerte weer kunnen leren zelf de spieren in het onderbeen aan te sturen. 'Er zijn aanwijzingen dat als je de hersenplasticiteit wilt beloeden, dit zo snel mogelijk moet gebeuren. De acute fase kort na de hersenbloeding is de fase waarin vermoedelijk de meeste effecten kunnen worden verwacht, maar ik betwijfel of de Handmaster daarvoor de juiste benadering is.'

Meer over