NIEUWS

Hamer probeert doorbraak in kabinetsformatie te forceren

Drie maanden na de verkiezingen en in de verlenging van haar formatieopdracht voert informateur Mariëtte Hamer opnieuw de druk op bij partijen om een nieuwe regering te vormen. Door vrijdagmiddag zes partijleiders aan tafel te dwingen doet zij een ultieme poging om de huidige formatie-impasse te doorbreken.

Mark Rutte na zijn gesprek met Jesse klaver aan tafel bij Mariëtte Hamer. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Mark Rutte na zijn gesprek met Jesse klaver aan tafel bij Mariëtte Hamer.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Drie opties liggen op tafel, bevestigen ingewijden aan de Volkskrant. De eerste optie is dat VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie samen de eerste onderhandelingen over een nieuw kabinet starten. Gaandeweg zal dan moeten blijken wie er afvalt. Een tweede optie is dat de winnaars van de verkiezingen – Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66) – samen een regeerakkoord gaan schrijven waar partijen zich bij kunnen aansluiten. De laatste optie is dat Rutte in zijn eentje gaat werken aan een proeve van een akkoord.

Vooral de laatste twee voorstellen zijn ongewoon. De laatste keer dat de winnaar van de verkiezing alleen aan een concept-regeerakkoord schreef, was in 1994. Koningin Beatrix greep in toen de twee meest voor de hand liggende combinaties – PvdA, VVD en D66 enerzijds of PvdA, VVD en CDA anderzijds – er na maandenlange onderhandelingen samen niet uitkwamen. Ook toen was er sprake van een patstelling.

Uiteindelijk werd toenmalig PvdA-leider Wim Kok als winnaar van de verkiezingen door de koningin aan het werk gezet om te schrijven aan een proeve van het regeerakkoord. De conclusie van de PvdA’er was dat een Paarse coalitie van PvdA, VVD en D66 het land moest gaan besturen.

Nog niet veel enthousiasme

Het voorstel van Hamer om ditmaal Rutte (al dan niet samen met Kaag) alvast een voorzet te laten doen voor een regeerakkoord, kan niet direct op veel enthousiasme rekenen van alle partijen. Een mogelijke regeringskandidaat wijst erop dat in 1994 tenminste eerst een poging is ondernomen om inhoudelijke gesprekken te voeren. Iets wat in deze formatie nog niet is gebeurd.

Anderzijds zijn er ook op voorhand vragen of onderhandelen met zes partijen dan wel zo’n verstandige keuze is. VVD en CDA willen met maximaal vier partijen aan tafel en in elk geval niet met PvdA en GroenLinks samen. Die twee linkse partijen zijn bereid om – ondanks het opgezegde vertrouwen in Rutte – met de VVD-leider om tafel te zitten, maar dan alleen als links duo. Ook D66 heeft de voorkeur voor een vijfpartijencoalitie met VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks en wil niet door met de ChristenUnie.

Partijen begrijpen wel dat voor Hamer de fase van ‘afronden en afdwingen’ is aangebroken. Het inhoudelijk deel van haar formatieopdracht is zo goed als afgerond, melden betrokkenen. De partijen lijken het eens over de plannen voor de korte termijn om de coronaschade te herstellen. Alleen de vraag wie-met-wie blijft nog onbeantwoord.

De verwachting is dat partijleiders vrijdagmiddag nog geen voorkeur uitspreken over de drie opties van Hamer, maar dat zij enkele dagen nemen om daarover na te denken. Begin volgende week zullen zij weer worden uitgenodigd door de informateur om dan achter gesloten deuren hom of kuit te geven.

Hamer zal dan later volgende week met haar eindverslag komen waarna een openbaar debat in de Tweede Kamer volgt. Partijen kunnen zich dan niet meer verschuilen achter de beslotenheid van de formatiegesprekken, maar zullen dan in Kamer moeten uitleggen waarom de formatie toch zo lang duurt.

Meer over