'Hamas-beweging zit klem tussen hamer en aambeeld'

Het is alweer maanden geleden dat de Hamas-beweging een aanslag pleegde in Israël. Waarom houden de fanatiek islamitische Palestijnen zich zo rustig?...

Sjeik Hassan Yusuf heeft bar slechte herinneringen aan Ehud Barak, de nieuwe Israëlische premier. Als bevelhebber van de strijdkrachten deporteerde Barak hem en nog zo'n vierhonderd activisten van de fundamentalistische Hamas-beweging in 1992 naar een kale lap grond in Libanon.

Een jaar later keerde Yusuf terug, en hij werd meteen weer opgepakt. Op zijn vingers telt hij hoe vaak hij in een Israëlische cel zat: acht keer. En na de Oslo-akkoorden tussen Isräel en de Palestijnen waren het Arafats veiligheidstroepen die hem nog eens arresteerden. 'Dat gebeurde onder druk van de Israëli's', zegt Yusuf in zijn sobere kantoor onder een enorme moskee in Ramallah, een stad onder Palestijns bestuur op de Westelijke Jordaanoever.

Yusuf, een veertiger, is een van de Hamas-leiders op de Westoever, en heeft een religieuze functie: als een soort Robin Hood verzamelt hij geld van de rijken om dat aan de armen te geven, volgens islamitische regels.

Niet ver van de moskee kwam ruim een jaar geleden een Hamas-terrorist op mysterieuze wijze om het leven, bij een brand in een garage. Hamas achtte Israël verantwoordelijk voor de dood van Muhi a-Sharif, een bommenmaker. Hij stond te boek als 'ingenieur nummer 2', opvolger van een explosieven-expert die werd vermoord door de Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst. De Palestijnse Autoriteit zei dat Sharif het slachtoffer was van een machtsstrijd binnen Hamas.

Feit is dat de beweging, die een lange reeks terreurdaden op haar naam heeft staan, een zwaar verlies leed. Zo mogelijk nog harder kwam de moord op een ander militant Hamas-kopstuk aan. Adel Awadallah werd eind 1998 door Israëlische elitetroepen uit de weg geruimd. Niet omdat hij, zoals beweerd wordt, 'ingenieur nummer 2' vermoordde, maar omdat ook hij een van de grote terroristen van Hamas was.

Hamas verdenkt Arafats politiemacht ervan de Israëli's een handje te hebben geholpen. Yusuf: 'Hamas zit ingeklemd tussen hamer en aambeeld. Israël, de Palestijnse Autoriteit en de Amerikaanse CIA spannen samen om Hamas de kop in te drukken.' Zijn eigen arrestatie door Arafats troepen ziet hij als bewijs dat de héle Hamas-beweging ('ik behoor tot de politieke vleugel') als vijand gezien wordt. Tot op heden weet hij niet waaraan zijn verblijf van zes maanden in een Palestijnse cel te wijten is.

Een bron van onvrede met het Palestijnse leiderschap is de detentie van meer dan 200 Hamas-leden. Veelal zonder aanklacht. 'Arafat wil Israël een dienst bewijzen', zegt Bassem Eid, directeur van een bekende Palestijnse mensenrechtengroep. In een nog niet gepubliceerd rapport hekelt de organisatie het optreden van een speciale eenheid van Arafats veiligheidstroepen op universiteiten. Onder leiding van kolonel Khalil Arafat (inderdaad, familie) pakte de eenheid studenten op die 'iets hebben' met Hamas en andere radicale Palestijnse groepen.

Hamas-leiders als Yusuf noemen het repressieve optreden van de Palestijnse leiders mede het gevolg van het Wye-akkoord. Volgens het akkoord dat hij sloot met de vorige Israëlische premier, Netanyahu, moet Arafat tonen dat hij terrorisme krachtig aanpakt. Zo niet, dan kan hij fluiten naar de terugtrekking van Israëlische troepen op de Westoever.

Arafat wil die troepen nu eindelijk zien verdwijnen, maar ook premier Barak houdt slagen om de arm. Het verbaast sjeik Yusuf niets. 'Netanyahu en Barak hebben de zelfde ideologie. Misschien heeft Barak een andere tactiek, maar ook hij wijst een rechtvaardige vrede af. Zijn standpunten over joodse nederzettingen, Jeruzalem, en de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen zijn voor het Palestijnse volk onaanvaardbaar. Voor onze strategie maakt het niet uit of de Israëlische regering links of rechts is.'

Die strategie houdt nog steeds het gebruik van geweld in. Eind vorige week verspreidde de militaire tak van Hamas in de Gazastrook een verklaring waarin werd opgeroepen tot voortzetting van de gewapende strijd tegen Israël. En dat terwijl enkele andere radicale groepen bereid zijn om met Arafat te spreken over 'het sluiten van de rijen'.

Yusuf: 'Arafat wil zijn machtsbasis uitbreiden, om zichzelf meer legitimiteit te geven tegenover Israël en Amerika. Maar als hij een serieuze politieke dialoog wil, kan hij Hamas niet over het hoofd zien. We zijn een moderne politieke beweging, waarbij duizenden intellectuelen zijn aangesloten. Dat Arafats politie op universiteiten actief is, heeft te maken met het feit dat wij daar veel steun krijgen.'

Yusuf zegt dat Hamas bereid is tot een dialoog met Arafat. Maar hoe valt dat te rijmen met de, opnieuw uitgesproken, bereidheid om geweld te gebruiken? Arafat wéét dat terreur vredesbesprekingen ernstig kan schaden.

Yusuf wijst erop dat Hamas 'al acht maanden geen aanslagen heeft gepleegd'. Bij de laatste aanslag vielen geen doden . Israëlische veiligheidsexperts noemden het een teken van de verminderde slagkracht van Hamas, na het wegvallen van de eerder genoemde topterroristen en het ontmantelen van enkele 'bomfabrieken'. Yusuf noemt een andere reden: 'Het kan in ons eigen belang zijn geen geweld te plegen.'

Wordt Israël opgeschrikt door bloedbaden, dan hoeven de Palestijnen niet te rekenen op de vrijlating van, wat zij noemen, 'politieke gevangenen' uit Israëlische cellen. Dát deel van het Wye-akkoord is het enige dat Hamas lijkt te interesseren. Het gaat daarbij om haar eigen mensen.

Voor het parlementsgebouw in Ramallah demonstreerden dezer dagen moeders, vrouwen en dochters van Hamas-aanhangers tegen de opsluiting van hun dierbaren. Zolang de Palestijnse Autoriteit hen vasthoudt, zal het Arafat niet lukken Hamas te winnen voor 'nationale eenheid'.

Meer over