Hallo! Wakker worden, de docenten gaan met pensioen

Het zou mij daarom niet verbazen, wanneer het particulier onderwijs de komende jaren een grote vlucht zal nemen

De vergrijzing houdt niet op te verbazen. Ik knipperde althans flink met mijn ogen na een blik op een staatje met vergrijsde sectoren, afgelopen weekeind in de Volkskrant. 30 procent van de docenten in het mbo blijkt ouder dan 55. Het voorgezet onderwijs, mijn sector, volgt met 27 procent senioren leerkrachten. Meer dan een kwart van het docentenkorps gaat de komende tien jaar met pensioen.

Wauw.

Marja van Bijsterveldt, de minister van Onderwijs, kent het docententekort natuurlijk al lang, maar ik heb toch het gevoel dat het kabinet als een konijntje in de lampen van het aanstormende docententekort zit te kijken. Wat gaan we hier nu aan doen?
De omvang van het probleem is gigantisch. Meestal drukken we het docententekort uit in nieuwe mensen die nodig zijn voor de klas. Dat was tot voor kort 47 duizend fte. Sinds de extra gelden voor docenten, zou dit tekort zijn gedaald naar 30 duizend fte, volgens het bureau CenTERdata uit Tilburg. Op dit onderzoek valt overigens wel wat af te dingen.

Opblazen
Wanneer het werkelijke aantal iets boven de 30 duizend ontbrekende docenten ligt, dan kunnen we de getallen verder opblazen. Want hoeveel leerlingen krijgen er eigenlijk geen les, wanneer deze docenten niet gevonden worden? Bij een klassengrootte van 30, zitten we zo op een miljoen leerlingen die niet het onderwijs krijgen waar ze recht op hebben.
Een treurig vooruitzicht.

Toch imponeert de vergrijzing mij meer. Een kwart van alle docenten gaat met pensioen. De populatie van de docentenkamers moet rigoureus ververst worden. Hoe gaan we dat voor elkaar krijgen? Via Twitter jubelde een van de docentenopleidingen dat er deze week weer 17 educatieve minorstudenten zijn afgeleverd. Joepie, nog maar 29.983 te gaan, als deze 17 tenminste allemaal voor de klas komen.

Duidelijk is dat de docentenopleidingen het docententekort niet gaan oplossen. De komende tien jaar moeten er elk jaar drieduizend docenten bij komen. Hiervoor hebben de universiteiten en de hoge scholen geen capaciteit. Een paar honderd nieuwe docenten per jaar is al een hele kluif. Een paar duizend is onmogelijk.

Beter
Aan niet opgeleide docenten is waarschijnlijk beter te komen. Nu al wordt naar schatting een kwart van de lessen gegeven door niet-bevoegde docenten. Docentenbonden als AOB en de actiegroep LIA wil deze onbevoegde docenten liever vandaag dan morgen weg hebben. Dat zou het docententekort dus in één keer verdubbelen naar 60 duizend docenten. Zonder onbevoegde docenten functioneert het onderwijs niet.

Ik kan me voorstellen dat beleidsmakers moedeloos worden wanneer ze aan de vergrijzing denken. Dit is echter een ramp die iedereen aan heeft zien komen. Een demografisch gegeven. Wanneer het docententekort de sector vol raakt, kan niemand zeggen dat het een verrassing was.

Zijn er dan ook oplossingen? Snelle goedkope oplossingen voor het docententekort zijn er niet. De werkloosheid in Nederland daalt weer naar 4 procent, zo voorspelt het Centraal Planbureau. De concurrentie voor schaarse arbeidskrachten zal dus heftiger worden. Met een flinke salarisverbetering voor docenten zouden meer krachten behouden kunnen blijven voor het onderwijs, maar dat is niet eens zeker.

Omhoog
Bij een tekort aan nieuwe mensen, moet de oplossing in de organisatie zitten. De productie per docent moet omhoog. Elke docent zal meer leerlingen moeten bereiken in minder tijd. Hiervoor zijn goede docenten nodig. Elke maatregel die in het onderwijs de nadruk legt op kwaliteit, jaagt echter ook weer mensen weg. De Onderwijsraad wil dat elke docent een master moet halen. Heel mooi, maar het zal ook een uittocht in kunnen houden van docenten die hier geen zin in hebben, of die het niveau niet aankunnen.

Misschien dat de komende jaren de wal het schip gaat keren. Wanneer de publieke middelen op zijn, dan kunnen alleen private middelen worden aangeboord. Ik kan mij voorstellen dat veel ouders best bereid zijn om meer schoolgeld te betalen, wanneer ze hiermee verzekerd zijn dat hun kind ook werkelijk onderwijs krijgt. Of scholen dit de ouders ook verplicht kunnen opleggen is een open vraag.

Het zou mij daarom niet verbazen, wanneer het particulier onderwijs de komende jaren een grote vlucht zal nemen. In navolging van de particuliere huiswerkinstituten zouden ook particuliere scholen een grote bloei kunnen doormaken. Een ontwikkeling waar niemand op zit te wachten, maar die misschien onvermijdbaar is. Wanneer de particuliere scholen wel (dure) docenten hebben, en de andere scholen hebben ze niet, dan hebben ouders niet veel keus.
In de tussentijd blijf ik staren naar vergrijzinglijstjes in het onderwijs. Uit Den Haag komt alleen gesnurk. ‘Hallo, is daar iemand? Wakker Worden. De docenten gaan met pensioen.’

Meer over