Haiders triomf

DE mammoet-overwinning van de rechtse populist Jörg Haider in de Oostenrijkse deelstaat Karinthië betekent zeker niet dat in Oostenrijk een nieuwe Hitler zich warm loopt om de macht te veroveren....

Haider is wat betreft zijn ideeën, ambities en manier van politiek bedrijven, in de verste verte geen Hitler. Wel is het zo dat hij met zijn succes (hij behaalde met zijn Freiheitliche Partei Österreich in Karinthië 42 procent van de stemmen) genadeloos de zwakke plekken blootlegt van de Oostenrijkse democratie.

Oostenrijk kampt met een grote mate van politieke immobiliteit. Sinds jaren maken twee partijen, de sociaal-democratische SP & Ouml; van kanselier Klima en de katholieke ÖVP, er gezamelijk de dienst uit. Zij zijn ook overal in de samenleving present en beheersen vakbonden, ambtenarij, onderwijs en omroep. Dat het eenvoudiger is om zonder het juiste partijlidmaatschap op zak tot president te worden gekozen dan te worden benoemd als directeur van een middelbare school, is in Oostenrijk een bekende anecdote.

Met zijn onvermoeibare ageren tegen het Oostenrijkse politieke systeem en de 'systeempartijen' raakt Haider dus een gevoelig punt. Hij kan hier des te makkelijker scoren, omdat andere oppositiepartijen (de Groenen en het van de FP & Ouml; afgesplitste Liberale Forum) er maar niet in slagen om boven het niveau van politieke dwergen uit te groeien.

De twee grote partijen hebben tot nu toe op de uitdaging van Haiders FP & Ouml; helaas niet gereageerd met een poging om zichzelf en het Oostenrijkse politieke bestel te vernieuwen. Keer op keer vragen zij het Oostenrijkse electoraat om hun macht te prolongeren met het argument: 'als jullie dat niet doen, komt Haider'. Er begint zich nu een situatie af te tekenen, waarin dit argument als een boemerang gaat werken. Sinds Haiders triomf in Karinthië is het allerminst ondenkbaar, dat zijn partij bij de nationale verkiezingen in september als grootste uit de bus komt. Daarmee komt het felbegeerde kanselierschap in zicht.

De feilen van het Oostenrijkse bestel vormen niet de enige verklaring voor het succes van Haider. Dat komt ook doordat Haider schijnbaar moeiteloos volbrengt wat 'gematigde' rechtse extremisten in landen als Frankrijk en Duitsland tot nu toe steeds is mislukt.

Haider bespeelt thema's als nationalisme (hij moet niets weten van de Europese Unie en betitelt zichzelf als 'Oostenrijks patriot') en vreemdelingenhaat. Maar tegelijkertijd is hij er, na een aantal klassieke beginnersfouten, steeds beter in geslaagd zich het imago aan te meten van een weldenkende, zij het taboe-doorbrekende politicus. Voeg hierbij nog 's mans charisma (hij is een voortreffelijk redenaar) en de succesformule is compleet. Hij vormt een uitdaging voor de Oostenrijkse democratie. Als eerste na-oorlogse extreem-rechtse politicus die modern te werk gaat, is Haider bovendien een fenomeen dat ook buiten Klagenfurt en Wenen de aandacht verdient.

Meer over