Haat en wraak in de Gazastrook

Honderden Palestijnen zijn de afgelopen dagen om het leven gekomen in Gaza. Het is oorlog in Israël, alweer, en ophouden doet het waarschijnlijk nooit; de Hamas-raketten van nu zijn slechts variaties op hetzelfde thema.

De schatrijke aannemer – géén aanhanger van de Hamas-beweging – had tijd in overvloed voor zijn liefhebberij, vertelde hij eerder in de Volkskrant. Op vrijwel alle andere bouwplaatsen in Gaza was het werken noodgedwongen gestaakt door de Israëlische grensblokkade.

Maar Jawdat Khoudary liet zich niet kisten. Hij kocht cement tegen woekerprijzen en hergebruikte spoorbielzen uit de Britse mandaattijd als sponningen voor de ramen. ‘Mijn museum is een monument voor de standvastigheid van Gaza.’

De tentoonstelling van oudheden is de ultieme les in het Palestijnse sumud-ethos. ‘Volhouden, ons op alle mogelijke manieren vastklampen aan onze huizen en ons land’, zo omschreef Raja Shehadeh, schrijver en mensenrechtenadvocaat, het in Samed – Journal of a West Bank Palestinian (1982).

‘Het museum moet een voorbeeld voor kinderen worden’, zei Jawdat Khoudary, met een sigaret onafgebroken bungelend tussen zijn vingers. ‘Kijk eens wat we in onze geschiedenis hebben meegemaakt: de Perzen hebben Gaza belegerd, en Alexander de Grote heeft hier zes maanden lang zwaar gevochten.’

De oorlog tussen Israël en Hamas heeft het incasseringsvermogen van Palestijnen weer onder de aandacht gebracht. Meer dan 420 Palestijnen zijn in zeven dagen tijd om het leven gekomen – en bij de honderden Israëlische gevechtsvluchten is ook grote schade toegebracht aan huizen, regeringsgebouwen en moskeeën. De verwoesting is groot, maar de Palestijnen hebben de witte vlag nog niet gehesen. Wel heeft Hamas raketbeschietingen op Israëlische steden voortgezet en zo vier Israëli’s van het leven beroofd.

De ongekend hevige aanval op Gaza ‘vraagt niet in de eerste plaats om morele verwerping, maar om het opfrissen van herinneringen uit het verleden’, schreef de Israëlische historicus Tom Segev maandag in de krant Haaretz . Het luchtoffensief tegen de infrastructuur van Hamas komt voort uit oude aannames die ‘keer op keer’ vergissingen bleken. ‘Israël slaat de Palestijnen om hen een lesje te leren. Het is een fundamenteel uitgangspunt geweest sinds het begin van de zionistische onderneming: wij zijn de vertegenwoordigers van vooruitgang en verlichting, van verfijnde rationaliteit en moraliteit, terwijl de Arabieren primitief, gewelddadig gespuis vormen, onwetende kinderen aan wie wijsheid moet worden bijgebracht – natuurlijk met de wortel-en-stok-methode, zoals de berijder van een ezel dat doet.’

]]>

Wapenstilstand
De kuststrook Gaza is in zijn huidige afmetingen even oud als de Joodse staat Israël. Beide stammen uit 1948. De grens is vastgesteld bij de wapenstilstand van 1949. De huidige Gaza-oorlog is dan ook het zoveelste gewelddadige naschrift bij de eerste Israëlisch-Arabische-oorlog, die ruim zestig jaar geleden heeft gewoed rond de oprichting van de Joodse staat.

De sporen van de oorlogsgeschiedenis zijn eenvoudig te vinden in de Israëlische landbouwvelden rond Gaza, waar zich in de loop van de week tanks, pantservoertuigen, artilleriegeschut en duizenden manschappen hebben samengetrokken voor een grondoffensief. Ter hoogte van de grenskibboets Kfar Aza ligt daar een wijds opgezet monument voor de operatie Zwarte Pijl. Met een wit betegeld wandelpad en zwart grind is er een groots uitkijkpunt ingericht over de Gazastrook. Luisterpalen en stenen tafelen geven er uitleg over 28 februari 1955.

Het is meer dan vijftig jaar geleden. Alles was anders, en toch ook weer niet.

Het oogde als een dagje uit. Jonge Israëlische jongens en meiden in hun vrijetijdsuniformen en lenterokken vermaakten zich zingend en dansend in de velden bij Kfar Aza, zo’n plek waar de Negev-woestijn door zionistische pioniers tot bloei was gebracht.

Maar de picknick was een afleidingsmanoeuvre, bedoeld om wapenstilstandsrapporteurs van de Verenigde Naties zand in de ogen te strooien. Op het vuur stond een hutspot van rijst en vlees, de traditionele maaltijd van Eenheid 101 ter voorbereiding op een gevecht.

‘Toen het donker was geworden lieten we de meiden achter en gingen op weg’, herinnerde de commandant van de dag, de 27-jarige Ariel Sharon, zich later in zijn autobiografie Warrior. ‘Aan het eind van de landerijen was geen lijn, geen hek. Alleen de laatste groef van het omgeploegde veld vertelde ons dat we in Gaza waren.’

Het doelwit van operatie Zwarte Pijl was het hoofdkwartier van het Egyptische leger, dat destijds het bevel had over de Gazastrook. De Egyptenaren runden een legertje Palestijnse fedayeen, die vanuit Gaza Israël binnendrongen en er een enkele keer in slaagden een kibboetsnik te vermoorden. Uit vergelding sloeg Israël uiteindelijk terug. Bij de gevechten kwamen 37 Egyptenaren om, evenals 8 Israëli’s. Het was het zwaarste Egyptische verlies sinds 1948, maar het veranderde niets aan de bedreigingen die voor Israël in Gaza huisden.

Veertien maanden later kwam de voorman van de verderop gelegen grenskibboets Nahal Oz om, toen een scherpschutter hem vanuit Gaza onder vuur nam. De chef-staf van het leger, de generaal Moshe Dayan, herdacht de vermoorde Roi Rothberg met een begrafenisrede. Het is ‘een van de eerlijkste en onthullendste verklaringen van een Israëli over de crux van de Israëlisch-Palestijnse relaties’, heeft de Israëlische historicus Benny Morris geschreven in Righteous Victims (1999).

‘Aan de andere kant van de grens golft een zee van haat en wraak; wraak die wacht op de dag dat kalmte onze alertheid verblindt, de dag waarop we zullen luisteren naar de gezanten van de kwaadaardige hypocrisie die ons oproepen de wapens neer te leggen. Wij zijn een generatie van pioniers, en zonder de stalen helm en de loop van een geweer zullen we niet in staat zijn een boom te planten of een huis te bouwen. (*) We hebben deze keuze: paraat zijn en gewapend, hard en ruw, of het zwaard uit onze handen laten vallen en ons leven voortijdig beëindigen.’

Variaties op een thema
De fedayeen-strijders van toen, de PLO-terreur en de zelfmoordaanslagen van later, én de Hamasraketten van nu zijn variaties op hetzelfde thema. De Palestijnse milities komen steeds weer verhaal halen voor 1948. Sommigen streven naar de beëindiging van de bezetting van Gaza en de Westoever die Israël in 1967 is begonnen, zodat de Palestijnen in die gebieden een eigen staat kunnen stichten. Anderen jagen nog altijd de vernietiging van de staat Israël na als hoogste doel. De religieus-fundamentalistische Hamas heeft dat ook vastgelegd in een handvest van 1988.

De raketten die Hamas dagelijks heeft afgeschoten op Ashkelon, zijn in de ogen van de islamisten gericht op de Israëlische stad die is gebouwd op Majdal. Uit die Arabische stad zijn in 1948 onder anderen de ouders van Hamas-premier Ismail Haniye gevlucht. Tot in kinderprogramma’s op televisie voedt Hamas de Gazanen op met de gedachte dat ze op een dag zullen terugkeren.

De Gazanen zijn in meerderheid vluchtelingfamilies van 1948. In de kustenclave woonden destijds 60 duizend Palestijnen, en daar voegden zich 200 duizend vluchtelingen bij. De bevolkingsexplosie heeft het inwonertal in 60 jaar verzesvoudigd tot 1,5 miljoen. Het maakt de Gazastrook tot een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld – met 360 vierkante kilometer is de enclave ruim twee keer zo groot als het eiland Texel.

De aanval op Hamas past in de David Ben-Goerion-traditie. De Israëlische vader des vaderlands was minister van Defensie tijdens de vergeldingsaanvallen van de jaren vijftig. Graag portretteert zijn verre opvolger Ehud Barak zich als een leerling van zijn school. ‘Ik zet het beleid voort van Ben-Goerion’, zei hij kort voor hij het leger opdracht gaf voor het ‘shock and awe’-bombardement op Gaza om half twaalf ’s ochtends. ‘Israël heeft geen belang bij oorlog, maar een belang bij het zo lang mogelijk uitstellen van oorlogen.’

De officiële verklaring van Israël voor de afrekening met Hamas gaat niet terug tot 1948. Het korte-termijngeheugen speelt de hoofdrol. De feiten: 1. Hamas schiet sinds 2001 raketten af vanuit Gaza; 2. de raketbarrages zijn verhevigd nadat Israël in 2005 zijn soldaten en kolonisten heeft teruggetrokken uit de Gazastrook; 3. het staakt-het-vuren van 2008 is door Hamas niet verlengd en de raketten scheerden weer door de lucht. De maat was vol. ‘Genoeg is genoeg’, heeft minister van Buitenlandse Zaken, Tzipi Livni, gezegd.

‘De luchtaanval van zaterdag gaf Israëli’s een zoet moment van nostalgie naar de heroïsche verhalen van vroegere generaties’, schreef vrijdag de veteraan onder de Haaretz-verslaggevers van het Israëlisch-Arabisch-conflict, Aluf Benn. ‘Maar het was een illusie.’

Terugkijkend kwamen twee ‘melancholische gedachten’ in hem op. ‘Nummer-1. Het conflict tussen Israël en de Arabieren begint steeds meer te lijken op de oorlogen die we op school bestudeerden: de Honderjarige Oorlog en de Dertigjarige Oorlog, en de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Ook toen werd er niet continu gevochten, in plaats daarvan waren er uitbraken van samengebald geweld dat perioden van kalmte onderbrak. Elke keer heeft de operatie een andere naam, de doelen veranderen, evenals de identiteit van de vijand, maar het principe blijft hetzelfde – een partij ziet een kans om de status quo in zijn voordeel te veranderen.

‘Nummer-2. Wat is er veranderd sind de vergeldingsaanvallen van de jaren vijftig? Toen zei Moshe Dayan: ‘Het ligt in onze macht een hoge prijs te stellen voor ons bloed, een prijs die de Arabische gemeenschap, de Arabische legers of de Arabische regeringen niet willen betalen.’

Israël volgt dezelfde logica vandaag de dag. Het belangrijkste verschil is dat de Arabieren over steeds grotere afschrikwekkende mogelijkheden beschikken – raketten op Israël – die min of meer opwegen tegen de Israëlische hegemonie in de lucht.

Israël heeft Hamas laten zien dat het niet bang is om Gaza te bombarderen, maar aan de andere kant zijn de spelregels ook veranderd. Voor de oorlog schoten ze op Sderot en Ashkelon, maar nu schieten ze ook op Ashdod en Beersheva.’

Onder het Beach-vluchtelingenkamp liggen in de grond de resten van de Byzantijnse haven die van Gaza eeuwen geleden een knooppunt maakte op de handelsroutes rond de Middellandse Zee. Oudhedenverzamelaar Jawdat Khoudary: ‘Iedereen die hier is langsgekomen is opgeslokt door de geschiedenis, maar wij zijn er nog.’

Rookpluimen stijgen op in het noordelijk deel van Gaza, de dag nadat Israël de Gazastrook is binnengevallen. (AP) Beeld AP
Rookpluimen stijgen op in het noordelijk deel van Gaza, de dag nadat Israël de Gazastrook is binnengevallen. (AP)Beeld AP
Meer over