NieuwsANTISTOFFEN TEGEN CORONA

Haast tweeënhalf miljoen ex-coronapatiënten: kunnen die hun inenting opschorten?

Een op de acht Nederlanders heeft inmiddels antistoffen tegen corona. Bij een onderzoek van bloedbank Sanquin onder duizenden bloeddonoren werd bij 13 procent sporen van een doorgemaakte corona-infectie aangetroffen. Dat zou betekenen dat nu bijna 2,3 miljoen mensen natuurlijke immuniteit tegen het coronavirus hebben ontwikkeld.

Een zogenoemde donatielocatie, in september geopend in een winkelcentrum in Utrecht door bloedbank Sanquin Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een zogenoemde donatielocatie, in september geopend in een winkelcentrum in Utrecht door bloedbank SanquinBeeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Kunnen al die mensen, nu de vaccins zo schaars zijn, niet achteraan aansluiten in de vaccinatiewachtrij? Hun antistoffen zorgen immers voor langdurige bescherming. Sanquin-onderzoekers volgen sinds de lente van vorig jaar een groep van bijna 600 (voormalige) corona-geïnfecteerden en na acht maanden waren bij praktisch iedereen nog antistoffen in het bloed traceerbaar, zegt arts-microbioloog Hans Zaaijer. Óók het type antistof (IgG) dat zorgt voor bescherming op lange termijn. Die bevindingen zijn in lijn met internationale studies die uitwijzen dat het immuungeheugen van voormalige coronapatiënten zeker zes tot acht maanden standhoudt.

Om die reden kregen de artsen en verpleegkundigen in het Nijmeegse Radboud UMC twee weken geleden het verzoek om zich af te melden voor de eerste vaccinatieronde als zij de afgelopen drie maanden covid hadden gehad. ‘We wisten dat we te weinig vaccins zouden krijgen om al het acute zorgpersoneel te kunnen vaccineren en we moesten een selectie maken’, zegt internist Chantal Bleeker-Rovers, voorzitter van het operationeel team zorg. ‘Zo konden we meer mensen vaccineren die nog helemaal geen bescherming hadden tegen covid.’ Veel medewerkers gaven gehoor aan de oproep, vertelt ze, zij komen allemaal in in april alsnog aan de beurt voor vaccinatie.

null Beeld Volkskrant Infographics
Beeld Volkskrant Infographics

Toch is het lastig om die Nijmeegse strategie landelijk in te voeren, zegt hoogleraar en immunoloog Marjolein van Egmond (Amsterdam UMC). ‘Er is best wat voor te zeggen, in theorie klinkt het niet onlogisch, maar we weten nog niet hoeveel antistoffen je nodig hebt om niet ziek te worden, of om anderen niet te infecteren. Waarschijnlijk zijn mensen die onlangs een corona-infectie hebben gehad nog voldoende beschermd, maar de vraag is of dat bijvoorbeeld ook geldt voor de grote groep die vorig voorjaar is geïnfecteerd.’

 Sanquin-onderzoekers volgen sinds de lente van vorig jaar een groep van bijna 600 (voormalige) corona-geïnfecteerden. Na acht maanden waren bij praktisch iedereen nog antistoffen in het bloed traceerbaar Beeld Marcel van den Bergh
Sanquin-onderzoekers volgen sinds de lente van vorig jaar een groep van bijna 600 (voormalige) corona-geïnfecteerden. Na acht maanden waren bij praktisch iedereen nog antistoffen in het bloed traceerbaarBeeld Marcel van den Bergh

Komende maanden moet duidelijk worden wat de meerwaarde is van vaccineren tegen corona bij mensen die al antistoffen hebben. Zo wil viroloog Menno de Jong van het Amsterdam UMC uitzoeken of mensen die corona hebben gehad misschien toe kunnen met één vaccinatie, wat een enorme besparing zou opleveren. De antwoorden op al dat onderzoek komen alleen te laat om de praktijk op korte termijn te veranderen, denkt Van Egmond: ‘De meeste jonge mensen die corona hebben gehad staan toch al achteraan in de vaccinatierij. Tegen de tijd dat we meer weten, is iedereen zo’n beetje aan de beurt.’

Tel daarbij op het grote logistieke probleem dat ontstaat als groepen niet naar voren moeten worden geschoven, zoals tot nu toe is gebeurd, maar naar achteren. Een positieve PCR-coronatest kan niet de maatstaf zijn voor uitstel, zegt Van Egmond. ‘Verreweg de meeste mensen maken antistoffen aan na een corona-infectie, maar een enkeling doet dat onvoldoende en we weten van de buitenkant niet wie dat zijn.’

Sanquin gebruikt een gevoelige antistoffentest waarmee subtiele verschillen zichtbaar worden, vertelt Zaaijer. ‘Bij de helft van de mensen wordt de hoeveelheid IgG-antistoffen, die langdurig bescherming bieden, na een aantal maanden al erg laag. Hoe lang zijn zij beschermd tegen een herinfectie? We zien ook mensen die vooral slijmvlies-antistoffen aanmaken, misschien blijven die juist langer beschermd.’

Het komt erop neer dat voor de zekerheid het bloed van alle voormalige corona-geïnfecteerden moet worden getest op antistoffen voordat hun vaccinatie kan worden opgeschort, zegt Van Egmond. ‘Het is een stap die het proces extra ingewikkeld maakt – en het is al zo ingewikkeld.’

Als dat eerst voor ruim twee miljoen Nederlanders allemaal netjes moet worden uitgezocht, zou dat de vaccinatiecampagne juist kunnen vertragen, beseft de Nijmeegse internist Bleeker. ‘En de snelheid van vaccineren is nu belangrijker dan de precisie.’ Zaaijer: ‘We hebben niet de luxe om de komende maanden te gaan experimenteren met dit soort variaties.’

Wat betekent dit voor het sterftecijfer?

Bijna 3 miljoen mensen hebben inmiddels covid gehad, zei RIVM-wetenschapper Jaap van Dissel vorige week in de vaste kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Een ‘heel grove schatting’, gebaseerd op het aantal ziekenhuisopnamen, aldus Van Dissel.

Op het eerste oog zou zich dat vertalen naar een nogal laag sterftecijfer: 13.248 sterfgevallen (de officiële stand volgens het coronadashboard) gedeeld door 3 miljoen zieken is immers 0,4 procent. Dat komt nog steeds nergens in de buurt van de griep (sterfte: ongeveer 0,1 procent), maar is wel een belangrijke slag lager dan de sterfte van 0,6 tot 0,7 procent die de ziekte in ons land volgens de officiële berekeningen heeft.

Misschien is de sterfte inderdaad iets gezakt sinds de eerste golf, zegt desgevraagd medisch statisticus Maarten van Smeden (UMC Utrecht). ‘De mensen die zich kwetsbaarder voelen hebben betere voorzorgsmaatregelen getroffen.’ Een andere verklaring is dat het gewoon aan de overheidscijfers zelf ligt, zegt Van Smeden.

De Sanquin-schatting van 2,3 miljoen zieken vertaalt zich immers naar een ander sterfterisico: 0,6 procent. Schat losjes in dat van de huidige geïnfecteerden er uiteindelijk nog honderden zullen overlijden, en reken de overledenen mee die pas later in de officiële GGD-statistieken terechtkomen, en het sterftecijfer loopt verder op naar 0,7 procent – precies in lijn met eerdere berekeningen.

Kern van het probleem, zegt Van Smeden, is dat het sterftecijfer maar een grof gemiddelde is. ‘Één zo’n getal vindt iedereen het fijnst. In werkelijkheid heb je het hier over een getal waarop grote onzekerheid zit en dat per plaats, tijdstip en bevolking heel anders kan uitpakken. Als individu heb je er in elk geval weinig aan.’

Meer over