Guatemalteekse doodseskaders vermoorden ongestraft jongeren

Een jongere in Guatemala dient niet alleen op zijn hoede te zijn voor criminelen, maar ook voor de autoriteiten...

Van onze correspondent Cees Zoon

‘Onze angst is niet langer een marero, een lid van een jeugdbende, daar kun je misschien nog mee praten. Nee, waar we echt bang voor zijn is voor een auto zonder nummerplaten die stopt en een of meer jongeren ontvoert die dan later dood worden teruggevonden. En de politie weet natuurlijk van niks.’

De woorden van Juan (18) worden door zijn leeftijdgenoten hoofdknikkend bevestigd. Een jongere in Guatemala dient niet alleen op zijn hoede te zijn voor criminelen, maar ook voor de autoriteiten: ‘Wij hebben veel te lijden van de politie, die voortdurend op ons inslaat. Niet alle geweld in dit land komt van de jongeren, en niet iedere jongere is een crimineel. Maar voor de politie is elk groepje jongeren automatisch een jeugdbende en dus vogelvrij.’

Dat is een extra probleem voor Juan, die lid is van een straattheatergroep, en wiens publiek vanzelf een doelwit van de autoriteiten is. Zeker nu de groep een stuk speelt over wat met een mond vol de ‘buitenrechtelijke executies van jongeren’ heet, wat neerkomt op ontvoerd, verdwenen en vermoord.

Op het basketbalveldje dat tevens dienst doet als aula achter de Maria Eugenia Milleter-school is een groepje jongeren uit vijf provincies van Guatemala bijeengekomen om te praten over het geweld dat hun leven beheerst. Het leven van veel jongeren in het door en door gewelddadige Guatemala is geen lolletje. Wie niet al kort na de geboorte is verkocht aan de maffia die handelt in adoptiekinderen, wordt vaak thuis zo mishandeld dat hij of zij wegloopt. En op straat leven heeft hier doorgaans twee mogelijke eindes: of ingelijfd worden door de maras, de extreem gewelddadige jeugdbendes, of ‘sociaal geëlimineerd’ worden zoals het in jargon heet: koelbloedig uit de weg geruimd door doodseskaders.

Guatemala wordt net als andere Midden-Amerikaanse landen de laatste jaren geteisterd door jeugdbendes, die hier zo’n achtduizend jongens en meisjes in hun gelederen hebben. De van top tot teen getatoeëerde leden controleren met heftige terreur hele delen van de steden. Een onderwijzeres in de wijk Lo de Ramírez van de hoofdstad vertelde deze week dat mareros bij de conciërge van de school langskwamen om betaling van 10 quetzales (1 euro) per kind te eisen, anders zouden ze beginnen de kinderen te vermoorden. De wijk Kennedy leeft in angst en zonder openbaar vervoer, nadat bendeleden vorige week twee chauffeurs hadden doodgeschoten, een gebruikelijke afpersmethode om buschauffeurs ‘tol’ te laten betalen. De reactie van de autoriteiten is zo ongeveer elke jongere in het land te beschouwen als een potentiële crimineel. En de zogenoemde ‘parallelle structuren’ oftewel doodseskaders onbelemmerd hun gang te laten gaan.

Volgens de mensenrechtenorganisatie Casa Alianza zijn vorig jaar op zijn minst zeshonderd jongens en meisjes vermoord in Guatemala, de meesten van hen straatkinderen. Zij zijn ‘geëxecuteerd’, ‘omgebracht in opdracht van enigerlei autoriteit of door politie of leger’. Philip Alston, de VN-rapporteur voor buitengerechtelijke executies, meent dat de Guatemalteekse autoriteiten zich verstoppen achter het geweld van jeugdbendes en de georganiseerde misdaad om deze ‘sociale zuivering’ ongestraft te laten plaatsvinden. De roep om een ‘harde hand’ bij de misdaadbestrijding leidt in een land als Guatemala altijd tot het schenden van de mensenrechten.

Wie daar zijn stem tegen verheft, loopt een gerede kans zelf slachtoffer te worden. ‘Ik heb de indruk dat er niet voldoende politieke wil is om de verdedigers van mensenrechten te beschermen’, zegt Andres Kompass, de vertegenwoordiger van het Hoge Commissariaat van de Mensenrechten van de VN in Guatemala, voorzichtig. De autoriteiten laden de verdenking op zich dat zij de doodseskaders tolereren door de vrijwel absolute straffeloosheid die heerst in het land. Van de ruim zesduizend moorden in 2006 is slechts 2 procent opgelost.

De straffeloosheid geldt ook het verleden van Guatemala en de enorme schendingen van mensenrechten tijdens de 36 jaar lange burgeroorlog, waarin ruim 200 duizend mensen zijn vermoord. De schuldigen zijn nooit vervolgd en zullen dat voorlopig ook niet worden. Dinsdag blokkeerde het parlement opnieuw het instellen van een internationale commissie tegen de straffeloosheid in Guatemala, waar mede door de VN om is gevraagd.

De voornaamste dwarsligger is het Guatemalteeks Republikeinse Front van ex-dictator generaal Ríos Montt, een van de hoofdverdachten van de bloedbaden tijdens de burgeroorlog. Ríos Montt, wiens uitlevering door Spanje is gevraagd, hoopt bij de verkiezingen in september via een senaatszetel zijn immuniteit te verlengen.

Meer over