'Guantanamo-gedetineerden misschien toch naar VS'

De Amerikaanse regering werkt aan een plan om sommige gevangenen uit detentiekamp Guantanamo Bay over te brengen naar de VS. Het voorstel moet binnenkort naar het Congres worden gestuurd, zei Lisa Monaco, een hoge adviseur van president Barack Obama.

Redactie
Guantanamo Bay. Beeld belga
Guantanamo Bay.Beeld belga

Obama wil af van de omstreden gevangenis voor terreurverdachten op Cuba, maar zit onder meer met het probleem dat 64 gedetineerden te gevaarlijk zouden zijn om vrij te laten. Hij zou dergelijke gevangenen willen onderbrengen in gevangenissen op het Amerikaanse vasteland.

'We proberen het aantal over te brengen gedetineerden zo laag mogelijk te houden', stelt Lisa Monaco, de top-adviseur op het gebied van contraterrorisme. De gevangenen zullen op het vasteland ook onder militair toezicht blijven en de militaire wetten zullen blijven gelden. 'Dit is de enige manier waarop we Guantanamo Bay kunnen sluiten.'

Met dit plan bevindt de president zich op een ramkoers met het Amerikaanse Congres, waar de Republikeinen in de meerderheid zijn. Zij voelen vermoedelijk niets voor het voorstel, dat voorziet in de sluiting van het detentiekamp. Het is op dit moment nog wettelijk verboden gevangenen uit Guantanamo over te brengen naar het vasteland. De sluiting van de gevangenis was één van de verkiezingsbeloften van Obama.

Het Witte Huis heeft gedreigd de defensiebegroting te vetoën als het Congres nieuwe restricties oplegt voor het vervoeren van gevangenen.

Meer Guantanamo

President Obama vroeg Nederland onlangs om hulp bij het inlossen van zijn belofte om Guantanamo te sluiten. De kans dat gevangenen naar Nederland komen, lijkt reëel. Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) heeft het verzoek in beraad (+). In deze analyse (+) buigen Nathalie Righton en Jeroen Visser zich over de vraag of de komst van gedetineerden naar Nederland gevaarlijk is.

Correspondent Arie Elshout duikt in dit stuk (+) dieper in het politieke gevecht van Obama om Guantanamo dicht te krijgen.

De New York Times maakte een overzicht van de landen die al gevangen hebben opgenomen, inclusief aantallen.

Uitzonderingen

Het is echter niet alleen het Congres dat ervoor zorgt dat de gevangenis nog open is. Obama zette in januari 2011 zijn handtekening onder een wet van het Congres die beperkingen oplegde aan het vervoer van gevangenen. Hij heeft de afgelopen jaren nooit gebruik gemaakt van zijn bevoegdheid om in individuele gevallen uitzonderingen te maken op de beperkingen van het Congres.

Bovendien had Obama al een jaar voor het Congres met de beperkingen kwam, zelf besloten dat Jemenitische gevangenen die op een lijst stonden om te worden vrijgelaten, toch niet terug mochten naar hun geboorteland, uit angst dat ze zich daar zouden aansluiten bij de plaatselijke tak van Al Qaida. Hij nam dit besluit, nadat met Kerst 2009 een terrorist had geprobeerd een bom in zijn onderbroek te laten ontploffen in een passagiersvliegtuig op weg van Amsterdam naar Detroit. De man zou zijn getraind in Jemen.

Militairen voor het zesde kamp van Guantanamo Bay. Beeld getty
Militairen voor het zesde kamp van Guantanamo Bay.Beeld getty

Guantanamo

Guantanamo werd na de aanslagen van 11 september een gevangenis voor terreurverdachten. In totaal hebben er bijna 800 man vastgezeten. Het op Cuba gelegen kamp werd wereldwijd een symbool van wat gezien werd als een overreactie op '911' door het Amerika van president Bush. Verdachten zaten vast zonder uitzicht op proces of werden berecht door militaire rechtbanken, zonder de gewone grondwettelijke bescherming. Bij verhoren zouden gevangen zijn onderworpen aan waterboarding.

De gevangenisbevolking is inmiddels geslonken tot 116 man. Veel gevangenen zijn overgebracht naar derde landen, een praktijk die begon onder Bush en is voortgezet door Obama. Zijn streven is het aantal gevangenen terug te brengen tot een harde kern van 69 terreurverdachten die op hun proces wachten of te gevaarlijk worden geacht om te worden vrijgelaten. Hij hoopt dat het Congres in dat geval de wet intrekt die verbiedt gedetineerden naar gevangenissen in Amerika zelf te vervoeren. Guantanamo zou dan kunnen worden gesloten.

Maar het overdragen van gevangenen naar derde landen stokt. The New York Times meldde vorige week woensdag dat minister van Defensie Ash Carter, net als zijn voorganger Chuck Hagel, treuzelt met het geven van toestemming. Voor een verdachte in aanmerking komt voor een overdracht aan een ander land, moet hij nauwkeurig worden gescreend. Ook zijn er gedetailleerde veiligheidsafspraken met het ontvangende land nodig. Het Pentagon neemt deze taak zeer serieus. Krachtens de wet heeft de minister van Defensie in feite het laatste woord en is hij persoonlijk verantwoordelijk als het misgaat.

Betogers protesteren voor het Amerikaanse Hooggerechtshof tegen Guantanamo Bay. Beeld afp
Betogers protesteren voor het Amerikaanse Hooggerechtshof tegen Guantanamo Bay.Beeld afp
Meer over