‘Guantánamo Express’ zit Europa dwars

Washington moet openheid van zaken geven over het transport van terreurverdachten door de CIA. De inlichtingendienst weigert elk commentaar op de geheimzinnige vluchten....

Van onze buitenlandredactie

Een groeiend aantal Europese landen wil opheldering van de Verenigde Staten over mysterieuze tussenlandingen op hun grondgebied van vliegtuigen die mogelijk door de CIA worden gebruikt voor het transport van terreurverdachten. Berichten over landingen van toestellen van de Amerikaanse inlichtingendienst komen uit alle delen van Europa; van Spanje tot IJsland, van Polen tot Ierland.

De betrokken landen vragen zich af of ze ongevraagd hebben meegewerkt aan de ‘Guantánamo Express’ – toestellen die gedetineerden naar de marinebasis Guantánamo Bay op Cuba brengen en naar gevangenissen elders in de wereld.

Het gaat meestal om kleine, particuliere toestellen die voorkomen op een lijst van vliegtuigen die volgens Amerikaanse media door de CIA gecharterd worden. Voor toestellen die op missie zijn voor de CIA of de Amerikaanse regering, moet toestemming worden gevraagd om te landen. Volgens de Europese regels moeten dergelijke vluchten worden gemeld. ‘Als deze beschuldigingen blijken te kloppen, gaat het erom of die toestellen zijn geland met of zonder toestemming van de autoriteiten’, zei secretaris-generaal Terry Davis van de Raad van Europa.

De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zegt te beschikken over vluchtplannen van de CIA waaruit blijkt dat gevangenen vanuit Afghanistan zijn overgebracht naar Oost-Europese landen. De Washington Post meldde eerder dat de CIA vermoedelijke leden van Al Qa’ida vasthoudt op voormalige Sovjet-bases in Oost-Europa. Polen en Roemenië hebben ten stelligste het bestaan van dergelijke bases ontkend. De CIA weigert commentaar.

Deze week kondigden de NAVO-leden Noorwegen en Denemarken en het neutrale Zweden aan nader onderzoek te doen naar CIA-vluchten. Met name Noorwegen en Zweden voelen er niets voor indirect medewerking te verlenen aan een behandeling van gevangenen die volgens het Rode Kruis in strijd is met de Geneefse Conventies.

De autoriteiten in Denemarken bevestigden de tussenlanding van veertien CIA-toestellen sinds 2001, de Noorse luchtvaartdienst telde drie soortgelijke vluchten, de Zweedse premier Persson zei dat zeker één toestel drie keer was geland.

De Noorse minister van Buitenlandse Zaken ontbood Amerikaanse diplomaten afgelopen woensdag om uitleg te krijgen over een toestel dat in juli twaalf uur op de internationale luchthaven van Oslo stond. De Amerikanen ontkenden dat het vliegtuig bezig was met een missie voor hun regering.

De IJslandse regering deed bij de Amerikaanse autoriteiten navraag over berichten dat een CIA-toestel zeker 67keer was geland op het eiland, een traditionele tankstop op vluchten tussen Europa en de VS. Het verzoek om opheldering bleef tot nu toe onbeantwoord. De Spaanse socialistische regering beloofde vorige week ‘maximale duidelijkheid’ over zeker tien vermoedelijke CIA-vluchten via Mallorca in 2004. Van Amerikaanse functionarissen kreeg zij te horen dat zij geen informatie hadden over CIA-toestellen met terreurverdachten die tussenlandingen maakten op Spaans grondgebied.

Meer over