ANALYSEverkiezingsprogramma groenlinks

GroenLinks zet met ‘ongekende herverdeling’ nog een stap naar links en balanceert op de zijlijn

null Beeld Bas van der Schot
Beeld Bas van der Schot

In de aanloop naar 17 maart hebben de politieke partijen hun verkiezingsprogramma’s klaar. De Volkskrant legt ze langs de meetlat van verbeeldingskracht, originaliteit en politieke haalbaarheid. Vandaag: GroenLinks.

Verkiezingsprogramma GroenLinks

Motto
Tijd voor nieuw realisme

Boodschap
Achter de golf van corona komen de nog veel hogere golven van de klimaatcrisis en de wereldwijde ongelijkheid.

Opvallendste zin
‘Wij hebben verbeeldingskracht en waarderen branie boven risicomijdende politiek.’

‘Als je wilt dat alles bij het oude blijft, moet je niet bij GroenLinks zijn’, waarschuwt het programma. Dat is zacht uitgedrukt. Alles moet anders. En dan liefst ‘knetterlinks en kneitergroen’, zoals partijleider Jesse Klaver graag zegt.

De partij ziet een reeks crises die om maatregelen schreeuwen. Natuurlijk staat de klimaatcrisis bovenaan. Meteen gevolgd door de scheve verdeling van inkomens en vermogens, de crisis op de woningmarkt, de crisis in de publieke sector, de schulden- en dakloosheidscrisis en de crisis in de zorg. De coronacrisis verscherpt deze crises en illustreert volgens GroenLinks de noodzaak om daar iets aan te doen.

GroenLinks aan het roer

Om de ‘klimaatcrisis’ te bezweren wordt vliegen drastisch beperkt. De verschillen in inkomens en vermogens worden verkleind. ‘Een ongekende herverdelingsoperatie’, noemt Klaver dat. Zo moet het minimumloon omhoog naar 14 euro, gevolgd door de daaraan gekoppelde uitkeringen als bijstand en AOW. Uiteindelijk moet het minimumloon 60 procent zijn van het gemiddeld in Nederland verdiende loon.

Iedereen met een vermogen van 1 miljoen euro of meer gaat een ‘solidariteitsbijdrage’ afdragen. Dat is bij een bezit van 2 miljoen jaarlijks 40 duizend euro. De hogere inkomens en expats gaan wat GroenLinks betreft meer belasting betalen, de lagere en middeninkomens minder.

Ook de organisatie van de zorg wil GroenLinks grondig verbouwen. Het eigen risico, nu 385 euro per volwassene, verdwijnt. Net zoals de zorgtoeslag. Dat laatste kan door de ziekenhuizen volledig uit de belastinginkomsten te financieren. De zorg moet regionaal georganiseerd. Er mag door zorginstellingen geen winst meer worden uitbetaald.

Daarnaast heeft de partij een reeks vertrouwde maar aangescherpte ‘groene’ voorstellen. Er komen geen nieuwe wegen bij, we gaan rekeningrijden. Een klimaatfonds van 60 miljard euro moet de maatschappij helpen vergroenen. De CO2-heffing voor het bedrijfsleven gaat omhoog, ook het vliegverkeer en de landbouw gaan CO2-belasting betalen. Megastallen en bio-industrie verdwijnen. De veestapel wordt gehalveerd, er komt 100 duizend hectare nieuwe natuur bij. Korteafstandsvluchten naar bijvoorbeeld Parijs, Brussel en Londen worden vervangen door treinreizen. In de bebouwde kom wordt de maximumsnelheid 30 kilometer. Softdrugs, xtc en paddo’s worden gelegaliseerd. De overheid stelt de huren vast voor bijna alle huurwoningen.

Originaliteit

Nu het kiezerssentiment wat naar links lijkt op te schuiven, incasseert GroenLinks dat niet maar schuift de partij van de weeromstuit verder naar links. De combinatie van ‘links’ en ‘groen’ maakt de partij vanouds al een buitenbeentje in de Nederlandse politiek. Bij de broeders op ‘links’, SP en PvdA, staan werk en inkomen hoog in het vaandel, bij de concurrent op ‘groen’, de Partij voor de Dieren, is dat het dierenwelzijn. Nu het klimaatbeleid ook bij de andere partijen op de linkerflank prominent is geworden, wil GroenLinks een nog striktere aanpak.

Origineel is ook het jongerenplan. Om de toenemende kansen- en vermogensongelijkheid te ‘keren’ moeten jongeren op hun 18de verjaardag allemaal een startkapitaal krijgen van 10 duizend euro. De eerste vijf jaar is dat geld alleen beschikbaar voor scholing, na de 23ste verjaardag is het ‘zonder oormerk’ opneembaar. De ‘leenstelselgeneratie’ die sinds 2015 moest lenen om te kunnen studeren, krijgt het bedrag ook. De studiebeurs komt terug, de huurtoeslag voor jongeren ook. GroenLinks wil de stemgerechtigde leeftijd verlagen van 18 jaar naar 16 jaar.

Politieke haalbaarheid

Lang plaatste GroenLinks zich met voorstellen over ‘vergroening’ van de belastingen – lagere belasting op werk, hogere op consumptie – op het Binnenhof aan de zijlijn. Nu zijn die ideeën algemeen geaccepteerd, al verschilt de mate waarin. GroenLinks maakt nu een speerpunt van de hogere belasting op hoge inkomens en vermogens en de lastenverlichting voor lage en middeninkomens.

Over geldzaken is het makkelijk onderhandelen, leert de geschiedenis van de kabinetsformaties. Er is altijd het compromis van de uitkomst in het midden. Maar of GroenLinks daadwerkelijk een rol gaat spelen, ligt vooral aan de eigen plooibaarheid. Wat dat betreft heeft de partij een onbuigzame naam opgebouwd.

De keren dat de partij het probeerde, pakte het ongelukkig uit. In 2011 hielp GroenLinks Rutte I aan een meerderheid voor de missie naar Kunduz in Afghanistan. De achterban morde. Rutte II kreeg dankzij GroenLinks een meerderheid voor de invoering van het leenstelsel voor studenten, maar ook daarover ontstond spijt in de partij. In 2017 zat Klaver even aan de formatietafel, maar zijn principiële opstelling over de opvang van vluchtelingen voedde bij andere partijen het idee dat het lastig kersen eten is met GroenLinks. De partij staat daarom niet vooraan in de rij potentiële coalitiepartners voor partijen als VVD en CDA. Klaver zal moeten zorgen dat de verkiezingsuitslag hem onmisbaar maakt.

Hoofdpunten

• Snelle treinen gaan Nederland verbinden met meer Europese landen. De trein naar Brussel, Londen en Parijs gaat straks ieder uur. Lelystad Airport gaat niet open. Schiphol en de regionale vliegvelden worden kleiner en concentreren zich op de luchtvaart die voor Nederland belangrijk is.

• De CO2-uitstoot moet sneller omlaag. De CO2-heffing voor het bedrijfsleven moet omhoog, ook voor de landbouw. In 2040 zijn de elektriciteitsopwekking en de industrie klimaatneutraal, in 2045 is de hele samenleving klimaatneutraal. Er komen geen kerncentrales, wel komt er een Klimaatfonds van 60 miljard euro.

• Geen btw voor groente en fruit. Gratis schoolfruit op de basisschool.

• Er komt een einde aan de bio-industrie.

• Vier dagen gratis kinderopvang, buitenschoolse opvang helemaal gratis. Kleinere klassen op school. Het onderscheid tussen algemeen en bijzonder onderwijs verdwijnt.

• 1 miljoen nieuwe woningen voor 2030, minstens 40 procent sociale huur.

• Nieuwe vermogensbelasting voor miljonairs.

Verkiezingen

Op 17 maart gaat Nederland naar de stembus voor Tweede Kamerverkiezingen. De belangrijkste stukken en het laatste nieuws over die verkiezingen en de weg daar naartoe leest u in dit dossier.

Meer over