GroenLinks kijkt verder dan NAVO

Het congres van GroenLinks wordt verweten dat het zich buiten het defensiedebat heeft geplaatst. Volgens Ab Harrewijn kan dat op grond van de aangenomen resolutie over de NAVO en het streven naar een ander systeem van vrede en veiligheid niet worden volgehouden....

Ab Harrewijn

VOLGENS Homan en Leurdijk 'plaatst GroenLinks zich buiten het defensiedebat' (Forum, 24 maart). De auteurs komen tot hun oordeel op grond van een analyse van een alinea over de toekomst van de NAVO die door het congres van GroenLinks werd aangenomen. Verder zijn zij ten onrechte van mening dat de partij slechts voor peace-keeping operaties zou zijn. Het congres heeft echter een brede resolutie over het vredes- en veiligheidsbeleid vastgesteld, die doordrongen is van het besef dat vredesafdwingende operaties (peace-enforcing) met militaire middelen helaas nodig en onvermijdelijk kunnen zijn.

De Kosovo-crisis heeft na de oorlog in Bosnië en na de hartverscheurende afwezigheid van de internationale gemeenschap in Rwanda ook in GroenLinks het besef doen doorbreken dat onze eerste optie voor het handhaven van de internationale rechtsorde, de VN, op dit moment herhaaldelijk faalt of verlamd wordt. Ook de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) waarvan bijna alle Europese landen, de VS, Canada en Rusland lid zijn, is niet de organisatie geworden die daadkrachtig kan optreden in grote crises. Resteert dat we in de werkelijkheid niet om de NAVO heen kunnen.

De resolutie is kritisch over de NAVO. Dat heeft te maken met verzet tegen de kernwapenparagraaf, de mogelijkheid buiten het verdragsgebied in te grijpen zonder dat sprake is van een humanitaire interventie, de ondoorzichtige en ondemocratische structuur, de dominantie van de VS, etc. Toch wordt in de door het congres aangenomen resolutie de betekenis van de NAVO voor vredesmissies onderkend.

De resolutie was het product van een werkgroep van GroenLinkse parlementariërs, bestuurders en vredesactivisten en volgde op een discussienota van de Tweede-Kamerfractie waarin onder meer gesproken werd over de zogenaamde NAVO-paradox. Dat sloeg op het gegeven dat een organisatie - de NAVO - die volgens het verkiezingsprogramma opgeheven diende te worden, in de praktijk met instemming van de fractie de opdracht kreeg om in de zwaarste crisissituaties vrede en veiligheid op het Europese continent te herstellen.

Deze paradox is opgelost nu het bestaan van de NAVO door het congres erkend is. De partij wil wel het bestaansrecht van de NAVO voor de langere termijn ter discussie blijven stellen, omdat een meerderheid op het congres een voorkeur heeft voor een regionale VN-vredesmacht in Europa. De werkgroep was het ook eens over het belangrijke punt dat een VN-mandaat uitgangspunt blijft voor interventies, maar dat daar in uitzonderlijke situaties (zoals Kosovo) van kan worden afgeweken. Het congres onderschreef dit.

Op één punt was de werkgroep er niet uitgekomen en vroeg een keus van het congres wat betreft de rol van de NAVO op langere termijn. Er waren twee varianten die beide als uitgangspunt hadden dat een echte en duurzame vrede in Europa pas mogelijk is met een veiligheidsorganisatie, die heel Europa omspant, inclusief Rusland.

De eerste variant hield de mogelijkheid open dat een veranderende NAVO zou kunnen bijdragen aan de totstandkoming van zo'n veiligheidsstructuur. SFOR in Bosnië en KFOR in Kosovo, beiden met Russische deelname, gaven enige hoop. Dat gold ook voor de samenwerking in het kader van het Partnership for Peace.

De tweede variant verwoordde de scepsis over de mogelijkheden de NAVO te veranderen en gaf de voorkeur aan een poging haar te vervangen voor een andere veiligheidsstructuur, een regionale vredesmacht van de VN, waarin onderdelen van de NAVO opgenomen kunnen worden. Het congres koos met een kleine meerderheid voor de tweede variant.

Homan en Leurdijk passen een tekstanalyse toe op deze aangenomen variant. Probleem daarvan is dat de alinea daarmee los komt te staan van de context van de resolutie. Bovendien is deze tekst geamendeerd, frases over de Koude Oorlog, waaraan de onderzoekers van Clingendael refereren, zijn niet terug te vinden in de aangenomen resolutie.

Een terechte vraag van de auteurs is of het mogelijk is het leveren van nationale eenheden aan de VN ten behoeve van vredesbewarende operaties zomaar over te hevelen naar een toekomstige structuur voor Europese veiligheid. Ten onrechte vrezen zij dat vredes afdwingende operaties en grote vredesoperaties als in Bosnië en Kosovo daarmee de facto zouden worden uitgesloten.

Dat berust op een misverstand. Er wordt in de aangenomen variant een ver toekomstbeeld geschetst. Dat kun je niet langs de huidige meetlat leggen. Het vraagt om ingrijpende en deels nog uit te werken veranderingen. Dat betekent andere verhoudingen in de Veiligheidsraad, aanpakken van het vetorecht, maar ook dat de zogenaamde UNSAS-eenheden (United Nations Stand-by Arrangements System) niet alleen voor peace-keeping, maar ook voor peace-enforcing worden ingezet.

Door deze eenheden in regionale VN-structuren te organiseren kan de operationele leiding veel beter plaats vinden dan nu. Bovendien geldt dat de bijdrage van lidstaten aan deze eenheden altijd met toestemming van nationale parlementen dient plaats te vinden. Zoals ook elders in de resolutie staat.

Volgens Leurdijk en Homan is er 'geen enkele zekerheid dat landen in concrete gevallen daadwerkelijk troepen beschikbaar zullen stellen' voor een regionale vredesmacht onder auspiciën van de VN. Deze zekerheid is er ook lang niet altijd in de huidige VN en de huidige NAVO. Of dat verre toekomstbeeld die zekerheid zal bieden kan niemand garanderen.

Het congres wilde markeren dat GroenLinks zich voor de langere termijn niet te veel afhankelijk moet maken van de ontwikkeling van de NAVO. Dat de partij moet blijven proberen de VN weer op de kaart te zetten. Het congres was realistisch genoeg om in de aangenomen variant de noodzaak van een kritisch werken met de NAVO in de toekomst nogmaals te vermelden. Helaas gaan Homan en Leurdijk daar aan voorbij.

Meer over