NIEUWS

GroenLinks en PvdA houden deur naar regeren met VVD nadrukkelijk open: formatie kan beginnen

De meerderheid van de fractievoorzitters wil eerst een plan voor de coronacrisis, voordat er gekeken wordt welke partijen met elkaar kunnen regeren. Dat concludeert informateur Herman Tjeenk Willink in zijn eindverslag. Volgens Tjeenk Willink kan de inhoudelijke formatie nu beginnen.

Informateur Tjeenk Willink komt aan op het Binnenhof. Beeld ANP
Informateur Tjeenk Willink komt aan op het Binnenhof.Beeld ANP

Een ruime meerderheid van de fractievoorzitters in de Tweede Kamer wil de volgende fase van de formatie als eerst beginnen met een breedgedragen aanpak om de gevolgen van de coronacrisis het hoofd te bieden. De vraag welke partijen met elkaar een coalitie vormen of met welke partijleiders er verder geformeerd wordt, is voor een groot deel van de partijen op dit moment niet aan de orde.

‘Een weg uit de crisis is nu prioriteit’, zei de informateur. Uit de gesprekken met de fractievoorzitters blijkt dat een overgrote meerderheid zich als eerst wil richten op de ‘grote problemen die dringend om een oplossing vragen’, de gevolgen van de coronacrisis voorop.

Ook vragen partijen om een nieuwe bestuursstijl: een Kamer die onafhankelijk opereert, minder overleggen achter de schermen en geen dichtgetimmerd regeerakkoord. Volgens Tjeenk Willink heeft dat gevolgen voor de manier waarop de Kamer als controleur functioneert en zal zijn positie als tegenmacht moeten worden versterkt. ‘Zonder versterking van de Kamer als instituut zal van een ‘tegenmacht’ geen sprake zijn’, schrijft hij.

Vertrouwenscrisis

De vraag welke partijen met elkaar een coalitie gaan vormen, is op dit moment nog niet aan de orde, concludeert de informateur uit de gesprekken. Ruim drie weken geleden deed de Tweede Kamer een beroep op de formatieveteraan om de impasse te doorbreken.

Aanleiding voor de formatiecrisis waren de woorden: ‘positie Omtzigt, functie elders’ die te lezen waren op de aantekeningen van toenmalig verkenner Kajsa Ollongren (D66). De positie van het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt bleek door Rutte ter sprake gebracht te zijn terwijl hij dat in een eerder stadium nog ontkende. Een vertrouwenscrisis volgde met een motie van wantrouwen van de oppositie en een motie van afkeuring die gesteund werd door een ruime meerderheid van de Kamer.

Tjeenk Willink schrijft in zijn verslag dat de PVV, SP en BIJ1 steun of deelname aan een kabinet met Rutte als premier uitsluiten, terwijl PvdD, Denk en BBB een samenwerking met de VVD onder leiding van Rutte ‘niet geloofwaardig achten’. Tegelijkertijd houden partijen als GroenLinks en de PvdA de deur voor samenwerken nadrukkelijk open. Of Rutte de aangewezen persoon zal zijn om een nieuw kabinet te leiden zal afhangen van de verdere verloop van de formatie. Wat worden de contouren van het te voeren beleid? Hoe wordt de nieuwe bestuursstijl vormgegeven? Hoe gaan Kamer en kabinet in het vervolg met elkaar om?

Bestuurscultuur

Donderdag in het Kamerdebat over de toeslagennotulen, deed Rutte een eerste aanzet hoe de verhoudingen tussen Kamer en kabinet in een volgende regeerperiode moeten zijn: meer openheid, minder overleggen achter de schermen en geen oordelen in de ministerraad over Kamerleden. Zelf zegt de VVD-leider ‘radicale ideeën’ te hebben over een nieuwe bestuursstijl, die hij op korte termijn bekend zegt te zullen maken.

Voor een deel van de oppositie blijft dat onvoldoende om het vertrouwen in met name Rutte te herstellen, zo bleek uit het Kamerdebat. PvdA en GroenLinks steunden de jongste motie van wantrouwen donderdagavond niet. Wel kwamen de twee linkse partijen met een motie met voorstellen om, als gevolg van het toeslagenschandaal, burgers beter te beschermen tegen de almacht van de overheid en om ‘tegenmacht te koesteren’.

Volgens Tjeenk Willink blijkt uit deze breed gesteunde motie dat een grote bereidheid bestaat om te breken met de huidige bestuurscultuur.

Nieuwe informateur

De informateur die de inhoudelijke fase van de formatie in goede banen moet leiden, zal volgens Tjeenk Willink iemand moeten zijn die verder afstaat van de partijen en een sociaal-economisch profiel heeft. Kandidaten die hij op het oog heeft wilde hij niet noemen. Wel schrijft hij in het eindverslag dat de belangrijkste taak van de nieuwe informateur zal zijn om zo snel mogelijk met een herstelplan te komen om burgers, bedrijven en instellingen die het zwaar hebben als gevolg van de coronacrisis te helpen. Ook moet de nieuwe informateur onderzoeken hoe partijen denken over andere grote problemen als klimaat, migratie en de versterking van de democratie.

Tjeenk Willink hoopt dat zes weken na de verkiezingen nu snel stappen worden gezet. De impasse bezorgde hem een gevoel van ongemak die na de formatiegesprekken niet zijn weggenomen. Dat ongemak richt zich op de vele debatten die in de afgelopen weken zijn gevoerd terwijl de kiezer naar stembus ging in de hoop dat ‘er geregeerd zou worden om snel uit de crises te raken’.

Podcast Koorts

De neiging om kritiek af te dekken zit heel diep in Den Haag, komen we daar ooit vanaf? Luister de politieke podcast Koorts met columnist Sheila Sitalsing, hoofdredacteur Pieter Klok, chef Den Haag Raoul du Pré en presentator Gijs Groenteman.

Meer over