Groene revolutie bij megaketen

Walmart werd onlangs vrijgesproken van discriminatie van vrouwen. Desondanks kampt 's werelds grootste supermarktketen met een imagoprobleem. Is vergroenen de oplossing?

Eerst wat positiefs over de martkleider aller marktleiders. Walmart biedt felbegeerde arbeidsplaatsen, in de VS en wereldwijd, in tijden van hoge werkloosheid. Ook belangrijk, en goed voor de consument: de onderneming heeft de prijzen van alle mogelijke goederen, van broodjes tot autobanden, van goudvissen tot computers, drastisch omlaag gebracht.

De toonaangevende Walmart-expert van de VS, Nelson Lichtenstein, vertelt met plezier wat het economische en maatschappelijke belang van de mega-winkelier is. Maar belangrijker is zijn kritiek op de warenhuisgigant, die slechts overtroffen wordt door zijn kritiek op het Hooggerechtshof in Washington. Aanleiding voor het vraaggesprek is het recente Walmart-arrest, dat in de VS veel losmaakte. De vrijspraak voor de supermarktketen richt 'vergaande schade' aan, betoogde Lichtenstein kort na de uitspraak in The New York Times.

Het Hooggerechtshof wees eind juni de gezamenlijke klacht van anderhalf miljoen vrouwen af. Volgens de eisers discrimeert Walmart systematisch vrouwelijke werknemers. Maar hun advocaten maakten een vormfout, stelde het hof. Bovendien zou een discriminatiezaak geen kans maken, aldus de conservatieve meerderheid van de rechters; de klacht zou niet hard zijn te maken.

Het hof gaf daarmee 'miljoenen werknemers in de dienstensector' een kaakslag, zegt Lichtenstein, historicus en voorzitter van het Center for the Study of Work, Labor and Democracy aan Berkeley University. Volgens Lichtenstein heerst er bij Walmart een aloude cultuur van seksime.

Niet alleen sekse, maar allerlei kwesties kunnen volgens Lichtenstein dankzij groepsklachten aan het licht worden gebracht: achterstelling vanwege huidskleur, looneisen, veiligheid voor werknemers, consumentenbescherming. 'Dat zijn zaken die tellen voor vrijwel alle werknemers, en ook voor klanten. Omdat we in Amerika geen robuuste arbeidswetgeving hebben, dienen die rechtszaken als substituut, als een wapen van arbeiders. Het hof heeft deze weg helaas afgesloten.'

Voor Lichtenstein - schrijver van het boek The Retail Revolution: How Wal-Mart Created a Brave New World of Business- en andere kenners was het arrest niet verrassend, maar wel kwalijk. Walmart staat bekend om zijn weerstand tegen vakbonden; het bedrijf laat die niet toe. 'Onze arbeidswetgeving is te omschrijven als vroeg 19de eeuws', zegt Lichtenstein.

Patriarchale managementcultuur

Wat Lichtenstein er niet bij zegt, is dat de meeste werknemers in de Amerikaanse retail-branche geen vakbondslid zijn. Vaak kiezen zij ervoor om ongeorganiseerd te blijven. Honderden werknemers van een warenhuis van concurrent Target stemden onlangs tegen 'vakbondsvorming'. Zij beschouwen hun banen als tijdelijk. Loonsverhoging en promoties op basis van werkduur zijn niet aantrekkelijk. Het vakbondslidmaatschap is duur. 'Retailing blijft een sector zonder vakbonden', schreef het zakenblad Crain's, 'waarbinnen Walmart niet anders is dan de concurrenten.'

Toch is Walmart uitzonderlijk, aldus Lichtenstein. Binnen de 'autoritaire en patriarchale managementcultuur' draait alles om lage loonkosten en flexibiliteit op de werkvloer, zegt hij. Daarmee werd Walmart het grootste bedrijf ter wereld, gemeten naar omzetcijfers. In de VS is Walmart groter dan de volgende vijf concurrenten bij elkaar opgeteld.

De lage lonen hebben niet alleen geleid tot een permanente cultuur van stuntprijzen en decennia van explosieve groei. Ook is het verloop groot: de meesten werken minder dan een jaar bij Walmart. Voor vrouwen, en met name werkende moeders, is de kans op promotie klein. Volgens de aanklacht worden zij onderbetaald en slecht behandeld.

Een VS zonder Walmart aan kop lijkt ondenkbaar. Maar, zoals de journalist Edward Humes opmerkt, 'geen enkele toonaangevende winkelier heeft zijn dominantie ooit langer dan één generatie weten vast te houden'.

Om de grootste te blijven, heeft de bedrijfstop van Walmart een actieplan, schrijft Humes in Forces of Nature. De onderneming hoopt met een fris, groen imago door te groeien. Door de lage prijzen, de vele vestigingen en het complete aanbod hoeft de klant nergens anders heen. Door een verantwoord milieubeleid moet die klant nergens anders meer heen wíllen.

Het klinkt utopisch, maar Humes legt op basis van cijfers uit dat het Walmart ernst is. Door minder verpakkingsmateriaal te gebruiken, bespaart de onderneming 2,3 miljard euro per jaar. Er zijn milieuconsultants aangenomen en spaarlampen geïnstalleerd, de vrachtwagens rijden efficiënter en er worden veel minder plastic tasjes weggegeven.

Het winkelbedrijf laat opnieuw de concurrentie achter zich, ditmaal als voorloper in de groene revolutie. 'Walmart heeft duurzaamheid op zo'n grootse en fundamentele manier omarmd', schrijft Humes, 'dat het critici, sympathisanten, partners, beleggers en het eigen bestuur heeft verrast.'

Onontgonnen terrein

Of 'groen zijn' voldoende is voor kritische klanten en bestuurders in steden zoals New York, San Francisco, Los Angeles en Chicago, valt te bezien. Deze markten zijn nog onontgonnen terrein voor Walmart. Actiegroepen als 'Love NY Stop Walmart' en 'Walmart Is a Bad Neighbor' doen er alles aan om de gigant buiten hun stadsgrenzen te houden. In deze dichtbevolkte regio's is de politiek doorgaans progressiever dan in de rest van de VS. De vakbonden tellen er mee. Gemeenteraden en burgemeesters vrezen dat kleine winkeliers weggevaagd worden, zoals elders in de VS is gebeurd.

Met name in New York City ondervindt het bedrijf al jaren weerstand. Aan de Walmart-loze tijd komt echter een einde. Onlangs werd duidelijk dat het bedrijf de deuren zal openen in de Bronx, waar de meeste inwoners een laag inkomen hebben. Walmart verwacht dat ook zij lage prijzen zullen waarderen.

Lichtenstein vermoedt dat er meer nodig is dan een vergroening. 'Het tijdperk van razendsnelle groei is voorbij', zegt hij. De sleutel van het vroegere succes ligt volgens hem in de 'evangelische cultuur van zelfopoffering en uitbuiting' van de familie van oprichter Sam Walton. Deze cultuur kan volgens de historicus uit Berkeley niet standhouden. 'Het bedrijf kan niet op die manier blijven omgaan met zijn werknemers.' Zonder een socialer, gelijkwaardiger arbeidsbeleid zal de onderneming in de problemen komen, denkt hij. 'Concurrent Target imiteert Walmart in alles - maar dan beter.'

Zeker zo belangrijk is de vraag of Walmart 'cool' kan worden. Edward Humes schrijft dat moeder bij Walmart winkelt en dochter bij Target. Toplieden van Walmart hebben het gebrek aan 'coolness' tegenover Humes beaamd. Zij beseffen dat ze niet snel hip zullen worden. Maar door 'groen' en 'goed' te zijn, hopen ze dit gebrek op te heffen. Humes: 'Walmart jaagt op de dochters, op de groene generatie'.

--------------------

Wereldwijd 200 miljoen klanten per week

Sam Walton richtte Walmart Stores in 1962 op. De keten heeft 8.400 zaken in vijftien landen (niet in Nederland). Volgens het bedrijf winkelen er elke week 200 miljoen consumenten. Er werken 2,1 miljoen mensen.

In 2010 bedroeg de omzet 422 miljard dollar (290 miljard euro), waarmee Walmart het grootste bedrijf ter wereld is, naar omzet. Walmart gaf vorig jaar een half miljard dollar weg aan liefdadigheid.

De onderneming richt zich agressief op groeimarkten, met name Zuid-Afrika en China. Sinds 1996 heeft Walmart 189 winkels in China geopend. Er zijn 50 duizend arbeidsplaatsen geschapen. Op de website meldt Walmart nadrukkelijk dat 43 procent van het Chinese management vrouw is.

undefined

Meer over