Groene ambities EU minder groen

Grote industrielanden willen groene ‘aflaatbriefjes’...

BRUSSEL Kun je de planeet redden en tegelijk je economie? Ja, is het antwoord van de eeuwig optimistische voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso. Maar of het ook zal lukken moet de komende twee dagen blijken op de Europese top die vandaag in Brussel begint.

‘Dit wordt de belangrijkste top die ik als voorzitter van de Commissie heb meegemaakt’, zegt Barroso. De ambitie van de EU-leiders is niet alleen de sputterende economie een flinke impuls te geven, maar de EU tegelijk te bombarderen tot hét mondiale voorbeeld als het gaat om het bestrijden van klimaatverandering.

Die laatste ambitie dateert van begin vorig jaar, toen de EU-leiders zich onder de leiding van de kordate Duitse bondskanselier Merkel vastlegden op drie doelen: per 2020 moet de CO2-uitstoot met 20 procent omlaag, moet 20 procent van de energie uit hernieuwbare bronnen komen en moet het verbruik met 20 procent omlaag.

Maar dat was vóór de kredietcrisis uitbrak. Opeens was het pompen of verzuipen, maar nu om de economie drijvende te houden. De voorbereiding van het ambitieuze klimaatpakket moest even wijken voor de noodoperaties om de banken van de ondergang te redden.

Om de economie te stimuleren heeft Barroso net een herstelplan voorgesteld ter waarde van 200 miljard euro ofwel 1,5 procent van het gezamenlijk bruto binnenlands product van de EU. Het is een beetje een sigaar uit eigen doos, want het grootste deel bestaat uit de plannen die de EU-landen zelf al op tafel hadden gelegd. Toch zal er waarschijnlijk nog wel gesteggeld worden over de voorstellen. Omstreden is onder meer het idee van de Commissie om vijf miljard euro niet gebruikt geld uit het landbouwbudget over te hevelen naar het herstelplan. Nederland is daar tegen: normaal gaat al het overgebleven geld terug naar de lidstaten.

Barroso gaat er prat op dat veel van het geld bedoeld is om de ontwikkeling van schone technologieën te stimuleren. Kortom, het is heel goed mogelijk om groei met groen te combineren. Maar het lijkt erop dat de groene ambities van de EU toch te lijden hebben onder de haperende groei. EU-diplomaten wijzen er trots op dat de hoofddoelen nog helemaal overeind staan, maar achter de façade wordt het gebouw stilletjes toch een beetje leeg gehaald.

Het was de bedoeling dat de grote industriële bedrijven vanaf 2013 zouden moeten betalen voor hun uitstootrechten, maar ironisch genoeg ijvert vooral Merkel er nu voor dat de emissierechten zoveel mogelijk gratis worden uitgedeeld, om de schade voor de bedrijven te beperken. Ook de Oost-Europese landen liggen dwars. Zij eisen dat hun elektriciteitscentrales, die grotendeels op kolen draaien, worden vrijgesteld van de verplichting emissierechten te kopen.

Milieuorganisaties waarschuwen dat het gratis uitdelen van de emissierechten het bedrijfsleven de prikkel zal ontnemen om in schone technologie te investeren. In de eerste fase van het emissiehandelssysteem (ETS) – waarin ‘schone’ bedrijven hun overtollige uitstootrechten kunnen verkopen aan meer vervuilende bedrijven – is bovendien gebleken dat bedrijven de nooit gemaakte kosten van de gratis rechten doorberekenden aan hun klanten. Zo staken zij miljarden euro’s in hun zak.

Nadeel is ook dat er veel minder geld zal binnenkomen uit het veilen van de rechten. Het Europees Parlement had graag gezien dat een groot deel van de opbrengsten zouden worden gebruikt om de ontwikkelingslanden te helpen in de strijd tegen klimaatverandering. Volgens de hulporganisatie Oxfam voorspelt deze trend weinig goeds voor de onderhandelingen over een internationaal klimaatakkoord in Poznan en Kopenhagen. ‘De ontwikkelingslanden hebben onmiddellijk geld nodig voor hun klimaatbeleid.’

De grote industrielanden dringen er ook op aan dat de mogelijkheden worden verruimd om de CO2 -normen te halen via het realiseren van schone projecten in het buitenland. De Europese bedrijven kunnen die groene ‘aflaatbriefjes’ laten meetellen voor hun verplichte CO2-reductie binnen de EU. De sectoren die niet onder het ETS vallen zouden zelfs tweederde van hun doelstelling op die manier mogen halen.

Of de EU-leiders erin zullen slagen het pakket rond te krijgen is onzeker. Een van de struikelblokken is dat Italië eist dat het hele pakket in 2014 nog eens onder de loep wordt genomen. Maar als het niet lukt, hangt hen een vreselijke straf boven het hoofd. Dan wil president Sarkozy vóór het eind van het jaar nóg een top houden.

Meer over