Groeiend verzet tegen veto van VS tegen herbenoeming van Egyptenaar Campagne Boutros Ghali werpt vruchten af

Naar goed Amerikaans gebruik is de downsizing van de Verenigde Naties maandag begonnen met het wegsturen van de hoogste baas....

TIM OVERDIEK

Van onze medewerker

Tim Overdiek

NEW YORK

De veiligheidsraad boog zich gisteren achter gesloten deuren over de nominatie van de 74-jarige Egyptenaar, die een tweede termijn van vijf jaar ambieert. En om de Amerikanen tegemoet te treden, heeft Boutros Ghali zich bereid getoond eventueel na drie jaar het veld te ruimen. De VS voelen daar niets voor.

Het is de hoogste tijd, eigenlijk al veel te laat gezien de enorme financiële chaos in de volkerenorganisatie, om ingrijpende hervormingen door te voeren. Washington acht Boutros Ghali ongeschikt om die taak op zich te nemen. De secretaris-generaal wordt bovendien een arrogantie verweten, en was niet altijd even inschikkelijk bij het steunen van Amerikaans beleid.

Kortom, Boutros Ghali kan zijn biezen pakken, als het aan de Amerikanen ligt. Afgelopen mei deed minister van Buitenlandse Zaken Christopher hem een voorstel. Blijf nog een jaartje aan, en ga vervolgens met eervol pensioen op 31 december 1997. Boutros Ghali weigerde, en begon een tegenoffensief.

Op de heftigheid daarvan had de Amerikaanse regering kennelijk niet gerekend. De onvoorwaardelijke steun van het Afrikaanse contingent voor Boutros Ghali was voorzien. Net als die van de Arabische Liga. En de politieke stellingname van China, dat zich gisteren pro-Boutros (of liever anti-Amerika) uitsprak, was ook ingecalculeerd.

Maar met name de Europese weerstand zorgde ervoor dat de VS de controle over de solistische actie 'Boutros-exit' volledig verloor. Menige regering hoopte erop dat Clinton na zijn herverkiezing tot president zijn standpunt zou verzachten, en zich alsnog akkoord zou verklaren met een twee- of driejarige verlenging van Boutros Ghali's ambtstermijn.

Tot gisteren werd op dat compromis gezinspeeld. Ondanks de ferme bewoordingen van de Amerikaanse VN-ambassadeur Madeleine Albright dat 'de Verenigde Staten klaar waren om een veto uit te spreken'. Albright is een van de kandidaten om Christopher als minister van Buitenlandse Zaken op te volgen, en haar kansen zouden stijgen indien zij erin slaagt Boutros Ghali met pensioen te sturen.

De verbolgenheid van talloze lidstaten over Amerika's politieke valkuil wordt vooral verklaard door de weigering van de VS om aan de financiële verplichtingen te voldoen. De betalingsachterstand in contributie en vredesoperaties bedraagt 1,4 miljard dollar, een van de oorzaken voor de organisatorische malaise van de VN.

Afgelopen vrijdag kreeg de animositeit concrete vormen, toen de Algemene Vergadering voor het eerst in de 51-jarige geschiedenis het Amerikaans lidmaatschap weigerde van een commissie die het jaarlijkse VN-budget samenstelt. Wie niet betaalt, mag niet meepraten, was de boodschap.

Het gezag dat de Verenigde Naties van oudsher in Europa genieten, ontbreekt goeddeels in de VS. In de publieke beeldvorming is de organisatie een logge, bureaucratische, veel te dure en voor sommigen zelfs overbodige instantie die bovendien de Amerikaanse soevereiniteit aantast. Op zijn minst moet er flink het mes in, te beginnen bij het verspillende hoofdkwartier in New York.

Over Boutros Ghali's opvolging wordt inmiddels stevig gespeculeerd. Het wordt hoog tijd voor een vrouw als secretaris-generaal, zegt een stroming. De namen van de Ierse president Mary Robinson en de onlangs afgetreden Noorse premier Gro Harlem Brundtland circuleren in de wandelgangen.

Traditie schrijft voor dat in ieder geval een Afrikaan de belaagde secretaris-generaal dient te vervangen. Per slot van rekening hielden Boutros' voorgangers Waldheim en Perez de Cuellar het ook twee termijnen vol. Afrikaanse kanshebbers zijn de huidige ondersecretaris-generaal Kofi Anan uit Ghana en Nigeriaan Hamid Algabid, voorzitter van de Islamitische Conferentie.

Maar misschien komt het op het laatste nippertje helemaal niet zover. Regeringsleiders van Egypte, Frankrijk, Duitsland, Zuid-Afrika en Canada hebben president Clinton de afgelopen weken schriftelijk verzocht om zijn standpunt te herzien, en die druk kan hij niet zomaar naast zich neerleggen.

Meer over