Griekenland is officieel wanbetaler

Uiterlijk om middernacht Nederlandse tijd moest de Griekse regering ruim 1,5 miljard euro op de rekening van het Internationaal Monetair Fonds in Washington hebben gestort. Minister van Financiën Yanis Varoufakis kondigde gisteren al aan dat Griekenland niet zou betalen. Dat betekent dat Griekenland voor het eerst in gebreke blijft jegens een van zijn publieke schuldeisers.

Jeroen Dijsselbloem gebaart naar Yanis Varoufakis, mei 2015.Beeld ap

Griekenland liet op 5 juni ook al een aflossing achterwege, maar had daarvoor op de valreep toestemming van het IMF verkregen. Het Fonds stond de Grieken toe de vier geplande aflossingen in juni te bundelen en in één keer op de laatste dag van de maand te betalen. Maar meer respijt zou Griekenland niet krijgen, zei het IMF daar meteen bij.

Na het mislukken van de onderhandelingen in Brussel afgelopen vrijdag kwam direct de vraag op wat de gevolgen zouden zijn als Griekenland het IMF op een houtje zou laten bijten. Welnu: Griekenland zal er straffeloos mee wegkomen, in elk geval op korte termijn.

In theorie kunnen de gevolgen van zo'n wanbetaling ernstig zijn, maar Griekenland is een speciaal geval. Het land houdt zijn Europese schuldeisers (de eurolanden, de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank) in gijzeling, omdat zij de eurozone bij elkaar willen houden. Sancties treffen tegen wanbetaler Griekenland kan een Grexit veroorzaken en dat is een resultaat dat niemand aan de onderhandelingstafel wenst.

Trage IMF-procedure

Voor het IMF geldt dat minder, maar het Fonds kent een vaste, trage procedure die altijd gevolgd wordt na een wanbetaling. IMF-directeur Christine Lagarde bevestigde dit weekeinde dat deze procedure ook nu gevolgd zal worden. Kortweg komt het erop neer dat het Fonds op zijn vroegst na drie maanden (milde) sancties zal treffen tegen Griekenland.

Een van de mogelijke sancties is het beperken van Griekenlands toegang tot diens IMF-spaarpotje. Die sanctie is echter loos, omdat Griekenland dat spaarpotje vorige maand al heeft leeggehaald om zijn vorige aflossing aan het IMF te voldoen. Pas na 18 maanden kan het IMF Griekenland zijn stemrecht ontnemen. Dat verre vooruitzicht zal de Griekse regering op dit moment weinig interesseren.

Pijnlijk voor ECB

Wel is het zo dat de 3,5 miljard euro noodhulp die het IMF voor Griekenland heeft klaarliggen (in het kader van het tweede reddingspakket) niet uitbetaald wordt zolang Griekenland een betalingsachterstand bij het IMF heeft. Maar het IMF betaalt die miljarden sowieso niet uit totdat Griekenland zich vastlegt op nieuwe hervormingen, dus ook deze 'sanctie' zal in het geheel geen indruk maken op Athene.

De wanbetaling aan het IMF is vooral erg pijnlijk voor de ECB. Het instituut moet zich nu in nog meer bochten wringen dan het nu al doet om de Griekse banken van noodhulp te blijven voorzien. Formeel mag de ECB deze noodhulp (Emergency Liquidity Assistance, ELA) alleen accorderen zolang de Griekse banken in ruil voor deze noodleningen geldig onderpand aan hun centrale bank geven.

Dat onderpand bestaat grotendeels uit vorderingen op de Griekse staat en op bankenobligaties met een Griekse staatsgarantie. Als de Griekse staat wanbetaler wordt, wordt dat onderpand in principe waardeloos en moet de ECB de noodhulp aan de banken stoppen. Dat zou de totale ineenstorting van het Griekse bankwezen uitlokken en daarmee een Grexit afdwingen. De ECB wil dat niet en zal het onderpand dus desondanks blijven accepteren.

Immuun voor faillissement

De ECB kan zich hierbij verschuilen achter het oordeel van de kredietbeoordelaars S&P, Fitch en Moody's. Zij zien in deze wanbetaling geen aanleiding om Griekenland de gevreesde 'bankroetstatus' te geven. De reden die zij daarvoor opgeven is dat het een wanbetaling aan publieke schuldeisers betreft (IMF, ECB), en niet aan marktpartijen zoals beleggers.

Door zijn staatsschuld grotendeels in handen te spelen van overheden heeft Griekenland zichzelf dus een vorm van immuniteit verschaft tegen de gevolgen van een faillissement. Dus ook als Griekenland in juli en augustus zijn miljardenaflossingen aan de ECB niet betaalt, blijft dat waarschijnlijk zonder gevolgen.

Meer over