Gretige Gül zit Erdogan behoorlijk in de weg

De verkiezingsoverwinning van de Gerechtigheids- en Ontwikkelingspartij (AKP) van de Turkse premier Tayyip Erdogan geeft aan dat de kiezer hem opnieuw permissie heeft gegeven om door te gaan op de ingeslagen weg van hervormingen....

Eric Outshoorn

Met uitzondering van de extreemrechtse, zo men wil fascistische, Nationalistische Actiepartij (MHP), die na een periode van vier jaar terugkeerde in het parlement, ligt de oppositie van seculier links en rechts aan diggelen. Binnen de ooit sociaal-democratische, maar nu alleen nog maar nationalistische, Republikeinse Volkspartij (CHP) klinkt steeds luider de roep om het aftreden van haar leider Deniz Baykal, die zich bij grote groepen Turken totaal ongeloofwaardig heeft gemaakt.

De kiezers hebben bovendien onomwonden laten blijken het oneens te zijn met de manier waarop de invloedrijke strijdkrachten eind april ingrepen in de presidentsverkiezingen. Het leger mag dan nog steeds de meest gerespecteerde instelling van het land zijn, dat betekent niet dat zij zich alles kunnen veroorloven, luidde de boodschap van de kiezer.

De grote vraag is of de zelfbenoemde hoeders van de seculiere republiek zich iets zullen aantrekken van de kiezerswens. Hun democratische geloofsbrieven bestaan tenslotte slechts uit een paar krabbels op een A4’tje, dat heus niet ingelijst aan de muur hangt bij opperbevelhebber Yasar Büyükanit.

De generaal liet deze week nogmaals weten dat de nieuwe Turkse president, wat de strijdkrachten betreft, geen wortels mag hebben in de politieke islam. Hij noemde AKP-minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül niet met name. Het leger blokkeerde diens kandidatuur, wat leidde tot vervroegde parlementsverkiezingen.

De AKP kan opnieuw proberen te bepalen wie de president wordt. In tegenstelling tot de situatie bij de stemming bij Güls kandidatuur, is er nu wel voldoende quorum. De MHP heeft laten weten de stemming niet te zullen boycotten door weg te blijven.

Mocht de AKP-kandidaat het ook bij de tweede stemming niet halen, dan volgt een derde ronde. Daarbij vervalt de eis dat er een tweederde meerderheid nodig is zodat de AKP-kandidaat moeiteloos het presidentieel paleis Çankaya kan betrekken.

Blijft de vraag of het verstandig is om Gül opnieuw kandidaat te stellen. Deze liet vorige week weten klaar te staan om ‘de roep van het volk te gehoorzamen’. De overwinningsroes kan bij de AKP echter leiden tot het onderschatten van de tegenstand die vanuit het establishment komt.

Een verloren slag is geen verloren oorlog, predikte de Franse generaal Charles de Gaulle in 1940 na de Franse nederlaag tegen nazi-Duitsland. Maar een gewonnen slag is evenmin een gewonnen oorlog.

De AKP is nog steeds een new kid on the block en de oude bewoners hebben een formidabele machtspositie die ze niet zonder strijd zullen afstaan.

Premier Erdogan heeft tot nu toe voorzichtig geopereerd. Toen zijn eigen kandidatuur en later die van Gül politiek onhaalbaar bleken, werden ze schielijk ingetrokken. Verscheidene waarnemers denken dat Erdogan en generaal Büyükanit stilletjes een compromis hebben gesloten: de huidige president Ahmet Necdet Sezer wordt opgevolgd door een kandidaat die voor alle partijen aanvaardbaar is.

Juist omdat het presidentschap een symboolfunctie is, is het voor de seculieren van het allergrootste belang dat de presidentsvrouw geen hoofddoek draagt zoals de dames Erdogan of Gül. Onder de namen van ‘aanvaardbaren’ die in Ankara de ronde doen, zijn Vecdi Gonül en Mehmet Aydin, respectievelijk minister van Defensie en van Religieuze Zaken.

Erdogan zit knap in zijn maag met Güls hernieuwde belangstelling. Steunt hij die, dan riskeert hij een nieuwe confrontatie met het establishment. Laat hij de gretige Gül vallen, dan loopt hij de kans dat deze een verbond sluit met de conservatieve ex-parlementsvoorzitter Bülent Arinc, die zeker geen vriend is van Erdogan. Uiteindelijk zou dat kunnen leiden tot een scheuring in de AKP.

Eric Outshoorn

Meer over