ReportageBuitenland

Gratie voor Catalaanse separatisten? Geen denken aan, klinkt het zondag in Madrid: ‘Als ze vrijkomen doen ze hetzelfde weer’

Spanjaarden zien Catalaanse separatisten liefst in de cel. Toch denkt de regering erover ze vrij te laten om de ruzie met Catalonië te sussen. Tot woede van het volk, dat dus weer de straat op gaat. ‘Catalonië is Spanje, is dat altijd geweest en zal dat altijd blijven.’

Een rood-gele menigte vult het Columbus Plein in Madrid. De Madrilenen protesteren tegen de aantasting van de ‘ondeelbare’ eenheid van Spanje. Beeld Cesar Dezfuli
Een rood-gele menigte vult het Columbus Plein in Madrid. De Madrilenen protesteren tegen de aantasting van de ‘ondeelbare’ eenheid van Spanje.Beeld Cesar Dezfuli

Dit moet wel sabotage zijn, klaagt Isabel Martín (80) ongeduldig. Het protest tegen de vrijlating van de Catalaanse separatisten had al om twaalven moeten beginnen, maar na een uur klinkt er nog altijd niets opzwepends uit de luidsprekers op het Columbusplein in Madrid. Het kwik is intussen tot boven de 30 graden gestegen. Hebben ze enig idee hoe oud we zijn, moppert de wegsmeltende Martín. ‘Ze hopen vast dat we weer naar huis gaan.’

Martín is niet de enige die zondag sabotage door politieke tegenstanders vermoedt. De werkelijke reden voor de verlate aanvang is prozaïscher: de generator op het plein is uitgevallen. Het succes van de manifestatie is er niet minder om. ¡Basta ya!’, Nu is het genoeg!, klinkt het uiteindelijk uit tienduizenden kelen. Gericht aan een regering die het voor dit publiek ondenkbare dreigt te doen: vergiffenis schenken aan de politici die Spanje probeerden op te blazen.

Is het een frontale aanval op de rechtsstaat of de enige manier om de relatie met Catalonië te normaliseren? Dat de gemoederen hoog oplopen over het voorgenomen gebaar van de Spaanse regering aan de Catalaanse separatisten, is een understatement. Eind mei werd bekend dat de linkse regering van premier Pedro Sánchez gratie voorbereidt voor de politici die in 2019 achter tralies verdwenen na het illegaal uitroepen van de republiek Catalonië.

Gevangenisstraffen

Negen prominente separatisten kregen lange gevangenisstraffen, van 9 tot 13 jaar. Dat is een zwerende wond gebleken in de verhoudingen tussen Spanje en Catalonië. De pro-onafhankelijkheidspartijen zullen nooit kunnen verkroppen dat hun leiders zijn opgesloten voor wat zij zien als een legitieme strijd voor hun republiek. Evenmin hebben de celstraffen de geest van onafhankelijkheid terug in de fles weten te krijgen. Bij regionale verkiezingen in februari behaalde de pro-onafhankelijkheidsbeweging een meerderheid.

Premier Sánchez ziet gratie als een uitweg uit de impasse. Het land moet ‘grootmoedigheid’ tonen, zei hij woensdag tijdens een staatsbezoek aan Argentinië. Hij sprak zijn begrip uit voor landgenoten die ‘hun twijfels hebben over deze beslissing’, maar vroeg hen om vertrouwen in hem te houden. ‘Het doel is de moeite waard.’

Sánchez maakt zich er niet populairder mee. Niet bij zijn eigen kiezers, die volgens peilingen in meerderheid tegen het verlenen van gratie zijn, maar al helemaal niet bij het rechtse deel van de bevolking. Dat ziet gratie als morrelen aan de rechtsstaat – die separatisten zijn toch zeker niet voor niets veroordeeld. Een lezing die wordt gesteund door het hooggerechtshof, dat zich tegen het kwijtschelden van de ‘proportionele straffen’ keerde, mede omdat de separatisten tot nu toe ‘niet de minste spijt’ hebben betoond.

Rood en gele vlaggen, petjes en parasols tegen opsplitsing. In Catalonië heerst een heel andere stemming. Daar stemde de meerderheid voor partijen die ijveren voor Catalaanse onafhankelijkheid. Beeld Cesar Dezfuli
Rood en gele vlaggen, petjes en parasols tegen opsplitsing. In Catalonië heerst een heel andere stemming. Daar stemde de meerderheid voor partijen die ijveren voor Catalaanse onafhankelijkheid.Beeld Cesar Dezfuli

En dus reageren tegenstanders met wat in Spanje bijna een kunstvorm is: een straatprotest, zondag in het centrum van Madrid. Zo’n 60 duizend mensen (een schatting van dagblad El País) vormen op en rond het Columbusplein een schier oneindige roodgele zee, met hun vlaggen, petjes en parasols in de landskleuren. Boven hen torent de grootste vlag van het land, 300 vierkante meter groot en met een 50 meter lange mast. Het is een imposant beeld.

José María San Millán, (48), met roodgeel hoedje, staat met zijn neus vooraan. Sinds tien voor acht ’s ochtends is hij hier om zich van de beste plek te verzekeren. ‘De eenheid van het land is niet onderhandelbaar’, zegt hij. Catalonië is Spanje, is dat altijd geweest en zal dat altijd blijven. Wat heeft het dan voor zin om die oproerkraaiers tegemoet te komen?

Het is het soort teksten dat deze middag overal klinkt. ‘De relatie normaliseren? Voor Catalonië zal het nooit genoeg zijn’, zegt Rosa Soler (56), een vrouw met bruin haar in een knot die zelf uit de Catalaanse kustplaats Tarragona komt. Nul begrip heeft ze voor de separatisten. ‘En als die straks vrijkomen, gaan ze gewoon hetzelfde weer doen.’

De demonstratie werd gesteund door de rechtse politieke partijen, maar georganiseerd door een burgerplatform. ‘Sánchez heeft de justitie te koop gezet’, sprak, toen de generator het eenmaal deed, Rosa Díez, de leider van het platform en een voormalig lid van Sánchez’ sociaaldemocratische partij. Díez ziet geen groot gebaar, maar het bewijs dat de premier alles over heeft voor de macht. Zijn minderheidsregering steunt in het landelijke parlement op de grootste pro-onafhankelijkheidspartij van Catalonië, die hij dus te vriend moet houden.

Dat Sánchez in 2019 bezwoer dat de gevangenen hun straffen ‘volledig’ zouden uitzitten, maakt hem enkel verdachter. In ieder geval voor Spanjaarden als Enrique Fernández (47), die zo uit het lood is geslagen door de mogelijke gratie dat hij voor het eerst in zijn leven demonstreert. ‘Iedere keer dat Sánchez zijn mond opent, liegt hij.’

Meer over