InterviewFerdinand Grapperhaus

Grapperhaus wil landelijke aanpak om kwetsbare jongeren te behoeden voor drugscriminaliteit

Demissionair minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid (CDA) op werkbezoek in de Weimarstraat in Den haag, waar drugscriminelen overlast veroorzaken. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Demissionair minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid (CDA) op werkbezoek in de Weimarstraat in Den haag, waar drugscriminelen overlast veroorzaken.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Demissionair minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) bepleit een regeringscommissaris of landelijk coördinator die jongeren kan behoeden voor de financiële verlokkingen van de drugscriminaliteit.

De minister wil ‘structureel beleid om jongeren met gezag een andere kant op te krijgen’ en is daarover in gesprek met collega’s van diverse departementen. Dat zegt Grapperhaus tegen de Volkskrant. In een brief aan de Tweede Kamer specificeert de bewindsman vandaag hoe hij de 524 miljoen euro gaat besteden, die zijn departement op Prinsjesdag extra kreeg toebedeeld (structureel 434 miljoen).

Van dat bedrag gaat 82 miljoen naar het ‘met een stok achter de deur voorkomen van jonge aanwas in de wijk’. Een eerdere regeringscommissaris was oud-staatssecretaris Steven van Eijck, die in de periode 2003-2006 was aangesteld door het kabinet-Balkenende II voor Jeugd- en Jongerenbeleid.

Grapperhaus baseert zich mede op het rapport ‘Opgroeien in een kwetsbare wijk’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau, dat in mei verscheen. Hij vindt dat er een ‘duidelijk, gezamenlijk idee’ moet zijn over hoe scholen, wijkagenten en jeugdwerk zich tot elkaar verhouden. De commissaris of coördinator moet zich geheel richten op leefbaarheid en preventie. Te veel jongeren verrichten hand- en spandiensten in de drugsindustrie en glijden als volwassene verder af. Ze moeten ‘minder ruimte krijgen om de verkeerde kant op te bewegen’, aldus Grapperhaus.

Gedoogbeleid ‘misvatting’

In zijn brief schrijft de bewindsman dat het gedoogbeleid voor softdrugs van de afgelopen 25 jaar berustte op een ‘misvatting’. De gedachte dat de achterdeur van coffeeshops zou worden bevoorraad door thuistelers, was een ernstige misrekening. De lucratieve teelt van wiet heeft criminelen in staat gesteld professionele netwerken op te bouwen en hun werkzaamheden te verleggen naar cocaïne, xtc en andere harddrugs.

Terugblikkend op de aanpak van de georganiseerde drugscriminaliteit, naar aanleiding van recent onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum van zijn ministerie, schrijft Grapperhaus ‘dat onze inzet vaak te naïef, te incidenteel en te versnipperd is geweest’. Hij streeft sinds zijn aantreden in 2017 naar meer samenhang in de bestrijding van drugscriminaliteit, naar eigen zeggen om te vermijden ‘dat we blijven dweilen met de kraan open’.

Gevraagd of zijn harde oordeel over het gedoogbeleid betekent dat Nederland daar dan of mee moet stoppen, of ook de achterdeur moet legaliseren, zegt Grapperhaus: ‘Het experiment met gecontroleerde wietteelt is erop gericht om teelt en aanlevering uit het criminele circuit te trekken. We hebben dat experiment de afgelopen vier jaar zorgvuldig met elkaar opgezet en gaan het de komende jaren uitvoeren.’

‘Hypocriet systeem’

Zoals het er nu naar uitziet zal dat gebeuren met dezelfde vier partijen: VVD, D66, CDA en ChristenUnie. In het ‘Document op hoofdlijnen’ dat VVD en D66 deze zomer opstelden, en dat mede aan de basis ligt van de formatiegesprekken die vanaf deze week gevoerd worden, staat: ‘We pakken het verdienmodel van drugsbazen bij de bron aan.’ Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) twee weken geleden legde waarnemend D66-fractieleider Rob Jetten uit wat die zin betekent: het gedoogbeleid voor softdrugs is ‘een hypocriet systeem’, want het werkt als ‘instapmodel’ voor drugsbazen. Hij pleitte, net als veel burgemeesters doen, voor legalisering.

Wat Grapperhaus betreft, kent het experiment met gecontroleerde wietteelt twee mogelijke uitkomsten: of de proef slaagt, en dan zou de achterdeur van coffeeshops (Grapperhaus spreekt liever van ‘de leveranciersdeur’) gereguleerd kunnen worden. Of het mislukt, en dan moet de conclusie zijn dat zowel soft- als harddrugs illegaal zijn. ‘Als je een genotmiddel niet kunt reguleren, moet je het gedoogbeleid afschaffen.’ Doormodderen is voor hem geen optie.

‘In de visie op softdrugs zit internationaal beweging’, zegt Grapperhaus. ‘Maar dat ook bepaalde harddrugs legaal zouden worden, is een illusie. Dat is internationaal een no go, merk ik ook in mijn gesprekken met het UNODC in Wenen, het drugsagentschap van de Verenigde Naties. Dus die moeten we keihard bestrijden. Vandaar dat extra geld. Ik heb in het kabinet gezegd dat we hier geen bord boven de deur willen met de tekst: ‘Stikstofvrij land, maar vrij spel voor Mexicaanse drugsbazen.’

Tijdens de APB opperde PVV-leider Geert Wilders om ‘kleingebruikers te ontmoedigen door hen op te pakken en te vervolgen’. Demissionair premier Mark Rutte antwoordde: ‘Qua richting ben ik het met u eens. Maar die concrete toezegging ga ik niet doen, want ik wil de gevolgen daarvan in kaart hebben.’ Grapperhaus: ‘Ook ik ben het met die denkrichting eens. De norm moet zijn dat je niet gebruikt, want je financiert uiterst misdadige en gewelddadige bendes. Maar ik kan mijn capaciteit maar een keer inzetten. Dan ligt mijn prioriteit bij die producenten en handelaren.’

Wat Grapperhaus met de Prinsjesdag-miljoenen gaat doen:

*Voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden (82 miljoen)

* Bescherming beroepsgroepen in de democratische rechtsstaat (67 miljoen)

Hiervoor bestaat een zogeheten stelsel bewaken en beveiligen dat mensen in ‘togaberoepen’ beveiligt, maar ook politici, journalisten of anderen die worden bedreigd.

*Versterking van de opsporing bij de politie (60 miljoen)

In samenhang hiermee is er ook meer geld voor forensisch onderzoek (30 miljoen), voor FIOD, marechaussee, belastingdienst en douane (40 miljoen) en voor Openbaar Ministerie, rechtspraak, justitiële inrichtingen en de reclassering (29 miljoen).

*Regionale versterkingen (50 miljoen)

De Platforms Veilig Ondernemen en de tien zogeheten Regionale Expertisecentra krijgen structurele financiering, om ondernemers of boeren met lege schuren weerbaar te maken tegen ondermijning. Voor internationale samenwerking is 4 miljoen beschikbaar.

*Criminele geldstromen in kaart brengen, witwassen aanpakken, crimineel vermogen afpakken (25 miljoen)

Komt bovenop de eerdere financiering voor het Multidisciplinaire Interventie Team. Dit kenniscentrum waarin expertise uit diverse disciplines wordt samengebracht, moet over twee jaar met 400 man op volle toeren draaien.

*Aanpak logistieke knooppunten (24 miljoen)

Voor onder andere luchthaven Schiphol en de havens van Rotterdam en Vlissingen, om de in- en uitvoer van drugs tegen te gaan.

*Verbod op lachgas en Nieuwe Psychoactieve Stoffen handhaven (20 miljoen)

Hiervoor zijn wetsvoorstellen in de maak, waarbij het geld voor het uitvoeren van het verbod nog ontbrak. Dat is er nu.

*Dankzij een motie van waarnemend VVD-fractieleider Sophie Hermans tijdens de APB krijgt Grapperhaus 200 miljoen voor onder meer extra agenten in de wijk.

Meer over