Goudkoorts in Polen om nazitrein

Een verdwenen trein van de nazi's vol goud zou zijn verstopt in een geheim tunnelstelsel. Dit keer zou er bewijs zijn. Het Poolse leger kamt nu een heuvelrug uit.

Jan Hunin
Tadeusz Slowikowsk Beeld  Maksymilian Rigamonti, AFP
Tadeusz SlowikowskBeeld Maksymilian Rigamonti, AFP

'Geen schop nodig, heren?' Bij het binnenrijden van Walbrzych kan conducteur Jerzy Jakubowski het niet laten een grapje te maken. 'Ik heb er een paar in de aanbieding, 1.000 dollar per stuk, een koopje', roept hij, terwijl de passagiers van zijn IC-trein nieuwsgierig naar buiten staren.

De schop moet helpen bij het opsporen van de zloty pociag, de nazitrein die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog het goud uit het door het Rode Leger belegerde Wroclaw (Breslau) in veiligheid moest brengen. Die trein verdween spoorloos nadat hij een laatste keer was gesignaleerd in het station van Swiebodzice (Freiburg in Schlesien), een halte voor Walbrzych (Waldenburg).

Op de plaats waar de passagiers van de IC naar een beboste heuvel staren, ergens tussen kilometerpaal 61 en 65, zou hij een geheime tunnel zijn binnengereden.

Nieuw is het verhaal van de goudtrein niet. Reeds na de Tweede Wereldoorlog werd ernaar gezocht. Een Duitse kapitein had verteld hoe hij in opdracht van de Gauleiter van Neder-Silezië het goud van Wroclaw in veiligheid had moeten brengen. Het hele gebied was ondertussen ingelijfd door Polen, de Duitse bevolking verdreven en de Polen die hun plaats hadden ingenomen hadden vrij spel. Maar de trein bleef spoorloos.

undefined

null Beeld Maksymilian Rigamonti, AFP
Beeld Maksymilian Rigamonti, AFP

Tadeusz Slowikowski begon veertig jaar geleden met een zoektocht naar de goudtrein. Zijn vermoeden dat de trein in een tunnel (zie boven) die leidt van het spoor naar het kasteel Ksiaz (zie onder) staat, lijkt door nieuwe aanwijzingen gestaafd.

Een nieuwe poging

In het begin van deze eeuw werd een nieuwe poging gewaagd. Een Poolse oud-mijnwerker zou hebben gehoord hoe een Duitse collega tijdens de oorlog in de buurt van kilometerpaal 65 in een tunnel een trein had zien staan. Maar ook die poging liep slecht af. 'Vanwege instortingsgevaar moesten we onze zoektocht na drie dagen opgeven', vertelt Tadeusz Slowikowski (80) in zijn met papieren bezaaide woonkamer.

Dat zal deze keer niet gebeuren. Door de Poolse regering zijn grote middelen ingezet. Vrijdag begon het leger op de plek waar Slowikowski twaalf jaar geleden naar goud zocht met het uitkammen van de heuvelrug langs de spoorlijn. Gespecialiseerde apparatuur moet mogelijke tunnels detecteren.

De grootscheepse operatie kwam er nadat twee schattenjagers, een Pool en een Duitser, vorige maand hadden laten weten de goudtrein opgespoord te hebben. Een Duitser die bij de operatie betrokken was, zou op zijn sterfbed de precieze locatie hebben verklapt.

De Poolse hoofdconservator was meteen overtuigd. Hij verklaarde vorige week voor 99 procent zeker te zijn dat de fameuze trein gevonden was. Hij zou op radarbeelden de contouren van een 150 meter lange gepantserde trein hebben gezien.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Verdelen

In Polen sloeg de goudkoorts onmiddellijk toe. Nog voor er een trein gevonden was, waren de populaire kranten de buit al aan het verdelen. Er werd uitgerekend dat twaalf wagons goed waren voor 36 miljard zloty (8,5 miljard euro) aan goud, genoeg om elke Poolse gepensioneerde per maand een extraatje van 300 zloty (71 euro) te geven. En wie weet, misschien bevonden zich op de trein wel andere schatten, zoals schilderijen of de beroemde barnsteenkamer uit het Catharinapaleis in Sint-Petersburg.

Sindsdien is het enthousiasme een beetje getemperd. De gouverneur van Neder-Silezië liet weten dat hij al vaker sterke verhalen had gehoord en die radarbeelden bleken ook al weinig betrouwbaar. Alleen Slowikowski, die van het opsporen van de goudtrein zijn levenswerk heeft gemaakt, is niet van zijn stuk te brengen. 'Wat er in de trein zit, kan ik natuurlijk moeilijk zeggen, maar dat hij bestaat, weet ik zeker. Zal ik er een percentage opplakken? 100 procent.'

Het te onderzoeken traject bevindt zich op enkele kilometers van Ksiaz (Fürstenberg), het kasteel waarin tijdens de Tweede Wereldoorlog een van de hoofdkwartieren van Hitler was ondergebracht. Tijdens een rondleiding laat de gids zien hoe de vertrekken van de Führer via een lift waren verbonden met een netwerk van tunnels. Tijdens de oorlog werd er onder leiding van Albert Speer aan een ondergrondse stad gebouwd, misschien met de bedoeling een of ander geheim wapen te ontwikkelen. Het hele Riese-complex (Reus) zou over 200 kilometer aan tunnels beschikken, maar niemand weet het precies, want de meeste zijn ontoegankelijk. Het zou dus best kunnen dat Ksiaz via een geheime tunnel met de spoorlijn tussen Swiebodzice en Walbrzych verbonden was.

Slowikowski heeft een enorme documentatie over het raadsel aangelegd en toont een modeltrein in zijn huis. Beeld Maksymilian Rigamonti, AFP
Slowikowski heeft een enorme documentatie over het raadsel aangelegd en toont een modeltrein in zijn huis.Beeld Maksymilian Rigamonti, AFP

Harde bewijzen

De schatjagers die vorige maand via hun advocaten bekendmaakten de goudtrein gevonden te hebben, beweren in elk geval van wel. Vrijdag verklaarden ze op televisie wel degelijk over harde bewijzen te beschikken. Of ze de waarheid spreken, zal gauw blijken. Volgens burgemeester Roman Szelemej van Walbrzych moet het mysterie binnen hooguit enkele weken opgelost zijn.

In zijn stad lijkt niemand zolang te willen wachten. Er zijn al T-shirts met de goudtrein in omloop, de stadsbussen rijden er met het goudsymbool rond - Waubrzych in plaats van Walbrzych (au is het symbool voor goud) - en je kunt er graffiti aantreffen die van de stad een toeristische trekpleister maakt: 'Wat kan ons de Eiffeltoren schelen, wij hebben de goudtrein.' Een grappenmaker misbruikte zelfs het logo van bouwmarktketen Castorama om onder het motto 'Walbrzych! We zijn er klaar voor' schoppen aan te bieden met ingebouwde boor en gouddetector; 987 zloty (235 euro) per stuk kosten ze, voor het geval iemand belangstelling mocht hebben.

Walbrzych zou wel een paar goudklompjes kunnen gebruiken. Sinds de mijnen er twintig jaar geleden dichtgingen, is bijna de helft van de 200 duizend inwoners uit de stad vertrokken. Tot voor kort bestond de grootste attractie er uit de zogenaamde armenschachten, waarin de inwoners van Walbrzych met gevaar voor eigen leven hun steenkool delven. In de stadsparken volstaat het soms een metertje te graven om op het zwarte goud te stuiten.

Toch laat niet iedereen zich gek maken. 'Ik heb mijn schat al lang geleden gevonden', antwoordt treinreiziger Wlodzimierz op het aanbod van conducteur Jakubowski om een schop te kopen. Hoezo? 'Wel, 31 jaar geleden, toen ik mijn vrouw leerde kennen.'

null Beeld Volkskrant
Beeld Volkskrant
Meer over