Google Street Viewbeelden in de krant: waar ligt de grens?

Mag een street-viewbeeld van een vallende oudere vrouw of een 'prostituee' zomaar in de krant?

Onschuldig beeld Ameland.Beeld Gonnie Tijs000

De oudere vrouw is tijdens haar val door de camera van Google Street View gevangen. Haar fiets en onderlichaam liggen al op straat, maar haar hoofd is op dat moment nog niet op de klinkers geklapt. In een zijstraat van de kruising is ook een brandweerauto te zien. De oorzaak van de valpartij, zo blijkt achteraf. Het voertuig had haar rakelings gepasseerd.

Daar ligt ze, een vrouw op leeftijd, hulpeloos en alleen op een kruising in een Amersfoortse woonwijk. De foto - die een halve pagina bestrijkt - paste op zich perfect bij het verhaal over het voorkomen van val-incidenten bij ouderen. Met een schaatsgame kunnen 65-plussers thuis voor de tv hun evenwicht verbeteren, zodat ze minder snel vallen, is het idee. De kop onder de vallende vrouw luidt: 'Wilt u dit voorkomen? Ga schaatsen'.

Erg respectloos, vindt een lezer, die zelf ook de 70 is gepasseerd. Wie deze vrouw kent, kan haar herkennen van de foto. De lezer kan het weten, want zij kent de vallende vrouw 'heel goed'. Ze is ook op de hoogte van het 'hele drama' achter de foto, die ruim zes jaar geleden al werd gemaakt. 'Gelukkig kan ik nog steeds bij deze mevrouw op bezoek gaan', mailde ze verleden week. 'Zij krijgt van bekenden de krant en ik hoop dat ik tot nu toe heb kunnen voorkomen dat zij dit bericht onder ogen krijgt. Ik weet zeker dat ze een hele terugslag zou krijgen bij het zien van deze vreselijke herinnering.'

Zij vraagt zich af of zo'n foto wel thuishoort in de krant.

De fotoredacteur die het beeld uitzocht, vindt van wel. Hij plaatst vaker foto's van Google Street View, een dienst van 's werelds grootste zoekmachine om straten 360 graden te kunnen bekijken. Overal ter wereld rijden Google-auto's rond met automatische camera's op het dak om panoramafoto's te schieten. Beelden van abstracte gebouwen leveren doorgaans geen privacyvraagstukken op (alhoewel ze handig studiemateriaal voor inbrekers zouden opleveren). Maar geregeld bestaat de bijvangst uit mensen in huiselijke of intieme situaties: een man staat ongemakkelijk de ramen te lappen, een kleuter komt net van het toilet met de broek omlaag.

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld epa

Gezichten en kentekenplaten worden automatisch door Google geblurd, maar dat gaat ook weleens mis, zoals kennelijk bij de mevrouw uit Amersfoort. Hoewel het technologiebedrijf coulant omgaat met verwijderverzoeken, is het kwaad dan vaak al geschied. Opmerkelijke beelden worden snel opgemerkt en verspreid via andere sites. Zo verzamelt streetviewfun.com beelden uit allerlei landen van toevallig vastgelegde ongelukken, verklede figuren of copulerende personen.

Op voorhand zijn er geen portretrechterlijke belemmeringen voor het publiceren van street-viewbeelden, omdat ze gemaakt zijn vanaf de openbare weg (tenzij iemand 'een redelijk belang' heeft zich daartegen te verzetten). Daarom is het gelegitimeerd ze in de krant te plaatsen, vindt de fotoredacteur. In de publieke ruimte hoeft een persfotograaf immers ook geen permissie te vragen aan gefotografeerde mensen. Hij ziet geen wezenlijk verschil met een automatische camera. Hij wijst op een street-viewbeeld van een onherkenbaar persoon die grasmaait in de krant van 3 februari. Geen haan die ernaar kraaide.

Vanuit een formalistische benadering heeft hij misschien gelijk. En natuurlijk bestaan er onschuldige Googlefoto's met onherkenbare mensen in ogenschijnlijk neutrale situaties. Verder is het onderscheid tussen een fotograaf en een automatische camera nogal wiedes. Een fotograaf denkt na, maakt journalistieke afwegingen, weet hoe een verhaal zich ontwikkelt, besluit misschien wél toestemming te vragen of levert de foto niet aan de redactie.

Er komen nog een stuk of wat ethische kwesties om de hoek kijken. Afgelopen augustus plaatste de krant een Google Street Viewbeeld met het bijschrift: 'Prostituee in Polen.' Een lezer mailde scherpe vragen: 'Op basis van welke feiten concludeert de Volkskrant dat deze mevrouw werkt als prostituee? Zijn het haar rode pumps? Haar korte rok?' De fotoredacteur had het beeld gevonden via doxyspotting.com, een site die street views van prostitutieplekken verzamelt. Hij had het beeld en de locatie kunnen verifiëren, maar logischerwijs niet wie de vrouw was. De conclusie dat zij een prostituee is, had de redactie niet mogen trekken. 'Een vrouw op een bekende prostitutieplek in Polen', was accurater geweest.

Daar gaat nog een belangrijke vraag aan vooraf: moet de krant dit soort foto's überhaupt wel plaatsen? Beelden waarop mensen zich onbespied wanen, die intrinsiek voyeuristisch zijn en voor een ander doel zijn gemaakt dan waarvoor de krant ze gebruikt? Dat mensen zijn terug te vinden op Google Street View vinden sommige burgers - en landen met strengere privacyregels, zoals Duitsland - al een enorme inbreuk op hun persoonlijke levenssfeer. Dat een krant ze vervolgens in een andere context landelijk in de schijnwerpers zet, is op zijn minst bedenkelijk.

De eerder genoemde lezer vindt het 'beangstigend' dat de krant Google Street View als bron gebruikt. 'Ben ik in beeld terwijl ik mijn fiets op slot zet en plaatst de Volkskrant dit beeld bij een artikel over fietsendiefstal?' Zo'n vaart zal het misschien niet lopen, het is wel een glijdende schaal. De context van het beeld is niet bekend, iedereen kan er het zijne van maken. Zo kan een ernstig val-incident op verschillende websites circuleren alsof het een 'funniest home video' betreft.

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld anp

Telefonisch vertelt de vriendin van de vrouw uit Amersfoort - inmiddels 82 jaar - wat er na de val gebeurde: haar nekhernia verergerde, ze moest geopereerd en lange tijd herstellen in een revalidatiecentrum. Ze was net thuis toen haar man werd aangereden en verongelukte. 'Deze rij van ellende heeft ze in haar hoofd aan elkaar geknoopt.'

De foto had niet geplaatst mogen worden, vindt de chef van de fotoredactie. Google Street View mag volgens haar soms gebruikt worden bij plaatsen en gebouwen, 'maar niet als er mensen op staan'. Dat is een heldere grens.

Het beeld van de vallende vrouw stond overigens in 2011 ook al in de krant, bleek na een zoektocht in het archief. Destijds vergezelde het een artikel over - hoe ironisch - privacyschending door Google Street View.

Meer over