Golf protesten stort Chili in crisis

Een grote tweedaagse staking vorige week en ruim drie maanden van massale studentenbetogingen vormen de symptomen van een diepe politieke en sociale crisis in Chili. De conservatieve president Sebastián Piñera kampt met een dramatische instorting van zijn populariteit, omdat hij geen fundamentele oplossingen aandraagt.

ALLART HOEKZEMA

SANTA CRUZ - Tot voor kort leek Chili immuun voor het type onrust dat andere landen in Latijns-Amerika treft. Na een vreedzame terugkeer van de democratie in 1990 zorgden centrum-linkse regeringen twintig jaar lang voor een stabiel politiek klimaat en voor een buitengewone sociaal-economische ontwikkeling. De overgang, zeventien maanden geleden, van een progressieve naar een conservatieve president verliep rustig. Maar de laatste maanden is het Chileense panorama radicaal veranderd.

Een golf demonstraties heeft de regering-Piñera in een ongekende crisis gestort. De populariteit van de president kelderde in korte tijd van 48 naar 26 procent. Met de leuze 'Onderwijs zonder winstbejag' vormen de middelbare scholieren en universitaire studenten de voorhoede van Chili's breed gesteunde protestbeweging, die ingrijpende maatschappelijke veranderingen eist.

'De eis van gratis openbaar kwaliteitsonderwijs voor iedereen is een goed voorbeeld van de diepe kritiek op het liberale politieke en economische model van Chili, waarin de rol van de staat klein is en de juridische structuur is ontworpen ten bate van het bedrijfsleven', zegt socioloog Octavio Avendaño van de Andrés Bello-universiteit in Santiago.

Oneerlijke inkomensverdeling

Volgens Avendaño schuilt de ware oorzaak van de Chileense crisis in de oneerlijke inkomensverdeling in het land. Het jaarinkomen per hoofd van de bevolking is hoog voor Zuid-Amerikaanse begrippen: 16 duizend dollar. 'Maar de helft van de huishoudens verdient minder dan duizend dollar per maand', legt Avendaño uit. 'Zet je dat af tegen het hoge collegegeld, dan kun je moeilijk spreken van een gemakkelijke en billijke toegang tot hoger onderwijs. Wie meer verdient, geniet een betere opleiding.'

De staat dekt 23 procent van de totale onderwijskosten, de rest komt voor rekening van de Chileense gezinnen. De afgelopen weken heeft de regering-Piñera drie plannen gepresenteerd: verhoging van de onderwijsbegroting, verlaging van de rente op studieleningen en meer universitaire beurzen voor de arme klasse.

Maar Camila Vallejo (23), de studentenleidster die de Chilenen fascineert met haar schoonheid en charisma, wijst de voorstellen resoluut af. De studenten willen dat het systeem, dat stamt uit de tijd van de militaire Pinochet-dictatuur (1973-1990), compleet op de helling gaat.

Volgens peilingen is niet alleen de populariteit van Piñera sterk gedaald. Ook de centrum-linkse oppositie heeft weinig sympathie onder de bevolking.

'De oppositie maakt deel uit van het probleem. Mensen zijn ontevreden over de politieke klasse in haar geheel. Er is sprake van een breuk, een kloof,' zegt José Viacava, hoogleraar politicologie aan de Diego Portales-universiteit van Santiago.

Viacava meent dat de crisis vooral 'institutioneel' van aard is. 'We hebben een inefficiënt kiesstelsel, dat ervoor zorgt dat verkiezingen in beide kamers van het parlement altijd een gelijkspel opleveren.'

Hij wijst er bovendien op dat de Chileense grondwet voor belangrijke hervormingen, zoals in het onderwijs of in de zorg, een meerderheid van vierzevende in het congres eist. 'Daarom willen de betogers een nieuwe grondwet.'

Volgens Claudia Sanhueza, directrice van de Chileense politiek denktank IPP, is er een 'pragmatische' oplossing denkbaar. 'Als de regering werkelijk de politieke wil had, zou ze een verhoging van de belastingen voor de mijnbouw kunnen doorvoeren, om meer geld vrij te maken voor sociale veranderingen.'

De IPP heeft berekend dat internationale mijnexploitanten in Chili's reusachtige en lucratieve kopersector slechts 5 procent belasting betalen over hun winsten. 'In 2010 boekten de mijnbedrijven een totale winst van 34 miljard dollar, wat voldoende zou zijn voor acht jaar gratis onderwijs voor de Chilenen', zegt Sanhueza.

undefined

Meer over