Weblog

Goed nieuws uit Afrika: mobiel bankieren en soldaten

Somberen over Afrika is helemaal uit, dus nu wedijveren kranten en bladen in het zoeken naar opmerkelijke positieve ontwikkelingen. Deze maand op het omslag van The Africa Report: 'African armies are better than you think'. Het omslagverhaal van African Business: 'Africa innovations go global'. Zo, klinkt spannend.

Kaapstad: One Colour Festival Beeld epa
Kaapstad: One Colour FestivalBeeld epa

Eerst die innovaties: het gaat over de rol van de mobiele telefoons, die een ongelooflijke effect op het dagelijks leven in Afrika hebben. Zelfs de armste boerengezinnen in de meest afgelegen streken hebben de mobiele telefonie als een eerste levensbehoefte onderkend: opeens hebben ze toegang tot marktprijzen en de rest van de wereld in no-time.

Het mobiele bankieren neemt in Afrika een enorme vlucht - vooral ook omdat het oude bankieren daar altijd problematische is gebleven.

Rabo-manager Herman Klaassen in de Rwandese hoofdstad Kigali vertelde me een jaar geleden hoe enthousiast Rwandese burgers op het mobiele bankieren reageren. Rabobank heeft daar een aandeel in een oude coöperatieve bank (Banque Populaire de Rwanda), die van suffertje nu een bruisende instelling is met innovatieve producten - ook voor Nederlandse begrippen.

Mobiel bankieren begon in Kenia
Het begin van deze bankrevolutie was echter al in 2007, lees ik in African Business, met de introductie in Kenia van M-Pesa, een systeem om geld over te maken bedacht door het Keniaanse bedrijf Safaricom. Dat is het moment in de geschiedenis, stelt het blad met gevoel voor dramatiek, waarop Afrika's rol veranderde van volger in die van innovator.

De Britse Barclays kwam vorig jaar pas met Pingit, een vergelijkbaar geldovermakingssysteem; de andere Britse banken komen er pas in 2014 mee, schrijft AB. In de VS vroeg Hillary Clinton zich vorig jaar al af waarom de Amerikanen 'die briljante vernieuwing' nog niet hadden.

Safaricom blijft met nieuwe diensten komen: sinds januari kunnen kleine bedragen worden gespaard en geleend via het mobieltje en kunnen zelfs burgers met weinig geld af en toe wat rente opstrijken.

E-Health en e-Learning
Nog een fantastische nieuwe ontwikkeling is Afrikaanse e-Health. In Nederland staat e-Health in de kinderschoenen. In sommige Afrikaanse landen is het al aan het inburgeren - een enorme vooruitgang in snelle zelf-hulpadviezen voor streken waar artsen en verpleegkundigen soms ver uit de buurt zijn. Het Keniaanse bedrijf Changamka heeft met M-Pesa technologie bovendien een spaar- en betalingssysteem voor gezondheidszorg ontworpen.

Zo zijn er ettelijke terreinen waar de mobiele telefonie en nieuwe media ideale hulpmiddelen voor Afrikanen blijken - AB noemt bijvoorbeeld de gemakken van e-Learning, goed onderwijs toegankelijk voor iedereen met een mobiele telefoon.

undefined

Oegandese soldaten van de interventiemacht Amisom van de Afrikaanse Unie in Somalië, eind januari 2013 in de hoofdstad Mogadishu. Beeld reuters
Oegandese soldaten van de interventiemacht Amisom van de Afrikaanse Unie in Somalië, eind januari 2013 in de hoofdstad Mogadishu.Beeld reuters

Het is niet moeilijk enthousiast te raken van dit verhaal - de heilzame effecten van de mobiele telefonie zijn overal in Afrika met het blote oog waarneembaar. Met dat andere succesverhaal, over de Afrikaanse legers die eigenlijk best goed doen, is het lastiger scepsis te overwinnen.

De militairen in Afrika hebben een gruwelijke reputatie. Was het niet de Nigeriaanse legerpotentaat Sani Abacha die Ken Saro-Wiwa en zijn vrienden ophing in 1995?

Tijdperk van de coups
Het tijdperk van de militaire coups en verschrikkelijke dictaturen ligt nog maar kort achter ons - en of die echt voorbij is, blijkt steeds weer de vraag bij een nieuw coup of rebellie, zoals in Mali en nu weer in de Centraal Afrikaanse Republiek.

De Franse interventie tegen de jihadisten in Mali, was wel wat beschamend voor Afrika, schrijft The Africa Report, maar goed een Afrikaanse vredesmacht is nu druk in de weer de rol van de Fransen over te nemen.

De vertraging bij de oprichting van een permanente pan-Afrikaanse interventiemacht laat zich nu voelen. Die African Standby Force van 5.000 man zal nu in 2015 op de been moeten zijn. Maar alles goed en wel, die tegenslagen moeten het zicht belemmeren op de positieve kanten van militair Afrika, meent The Africa Report.

Succes in Somalië
In Somalië heeft de interventie van het Keniaanse leger in het zuiden en eenheden uit andere Afrikaanse landen in de hoofdstad Mogadishu toch maar mooi voor een ommekeer in de strijd gezorgd: de jihadisten van Al Shabaab zijn ver teruggedrongen en de nieuwe regering komt zelfs aan enig regeren toe.

Ook de buffermacht van Afrikaanse militairen die is voorzien voor Oost-Congo ziet het blad als een goede ontwikkeling. Maar dat smaakt toch wel naar wensdenken: juist in deze geplaagde regio hebben Afrikaanse legers uit Oeganda, Rwanda, Zimbabwe, Angola en Zuid-Afrika dubieuze tot ronduit misdadige (moorden, verkrachtingen, plunderingen van grondstoffen als diamant en coltan) interventies gepleegd.

Veel Afrikanen in VN-vredesmachten
Daar staat tegenover dat Afrikaanse landen veel manschappen hebben geleverd voor vredesmachten van de Verenigde Naties. Daar wijst Emmanuel Kwesi Aning op. Hij is directeur van het Kofi Annan International Peacekeaping Training Centre iun de Ghanese hoofdstad Accra. Afrikaanse militairen horen tot de VN-soldaten met de meeste ervaring en ze worden gewaardeerd.

Dat zegt echter nog weinig over de professionaliteit van de krijgsmachten thuis, hun bereidheid om zich buiten de politiek te houden of waarborgen tegen corruptie, machtsmisbruik of schendingen van de burgerrechten.

Maar goed: zo erg als het was met de militaire dictaturen van voorheen is het bijna nergens in Afrika meer.

Meer over