Goed nieuws kun je leren

Klassieke media zijn te veel in zichzelf gekeerd. Nieuwsuur doet er iets aan met een Nieuwsacademie.

Bij een evaluatie van het Achtuurjournaal werd onlangs met een groep studenten een item over oordoppen in discotheken besproken. De groep zag een slome jongen met een piep in zijn oren voor de camera. Totaal geen uitgaanstype, vonden ze. Conclusie: slecht gescout, ongeloofwaardig item.

'Behoorlijk confronterend voor de journaalredactie', vond Ger van Westing, eindredacteur van het dagelijkse nieuwsprogramma Nieuwsuur van NOS en NTR. 'Maar bij Nieuwsuur zien we hetzelfde. Dan denk je: vind je het gek dat onze kijkers gemiddeld 59 jaar oud zijn?'

Het is een bekend verhaal: klassieke media, kranten en televisie, zouden niet alleen te wit zijn, ook verliezen ze de aansluiting met jongeren. Redacties twitteren, bloggen en denken na hoe het nieuws via nog meer platforms is te verspreiden, maar een eigen nieuwsopleiding was er tot nu toe niet.

De studenten die bij de evaluatie aanwezig waren, volgen allemaal de Nieuwsacademie, een eigen opleiding van Nieuwsuur, die vorig jaar door Van Westing is opgezet. Niet om meer journalisten op de redactie te krijgen, maar om een netwerk op te bouwen.'Wij zijn op zoek naar contacten in groepen waar we normaal gesproken niet zitten', zegt Van Westing. 'Als wij met Nieuwsuur in Utrecht in de wijk Kanaleneiland gaan draaien, worden we eruit geslagen, maar als onze Marokkaanse studente die daar uit de buurt komt meegaat, lukt het wel.'

De Nieuwsacademie is geboren uit het diversiteitsbeleid van de publieke omroep. Bij die aanbevolen mix van redacteuren gaat het niet alleen om afkomst, zoals het 'klassieke' diversiteitsbeleid voorschreef, maar bijvoorbeeld ook om studenten met een verschillende studie- en werkachtergrond. 'Die uitbreiding past ook in de ontwikkeling van een vergrijzend publiek', zegt Carel Kuyl, hoofdredacteur van Nieuwsuur. 'Het is belangrijk dat je contact zoekt of aansluiting houdt met een groep die nu te weinig wordt bereikt. Het is ook gewoon een overlevingsstrategie. De opleiding komt niet voort uit een weldoenersgedachte, ik hou ook gewoon een journalistiek bedrijf draaiende.'

De opleiding werd klein aangekondigd, alleen via Twitter en Facebook. De respons was met 319 aanmeldingen boven verwachting hoog, terwijl de eerste lichting van de Nieuwsacademie slechts beschikt over twaalf plaatsen. De groep komt sinds medio december bij elkaar en krijgt een jaar lang maandelijks les in interviews, camera, montage. 'Ik vind dat elke krant en elk journalistiek televisieprogramma een eigen opleidingsinstituut moet hebben', zegt Van Westing. 'Bij de BBC of de Canadese televisie zijn ze daar al veel verder mee. Het is gewoon dom om het niet te doen.'

Waarom een vergelijkbaar intern opleidingsinstituut in Nederland zo lang op zich laat wachten, durft hij niet te zeggen. 'Iedereen op de redactie is druk, er is weinig tijd voor. Maar er zit zóveel kennis bij al die verslaggevers, het is heel leuk om dat te delen. En ik wil ook kritiek op de redactie organiseren. Deze studenten kijken heel anders naar Nieuwsuur dan de mensen die het programma maken.'

Journalisten zijn generalisten, zegt Kuyl. 'Ze hebben de neiging om een verhaal bij belangenverenigingen te beginnen. Of organisaties. Terwijl iemand zonder journalistieke opleiding eerder denkt aan die ene collega in een bepaald ziekenhuis die perfect over een onderwerp kan vertellen. Dat is een enorme toevoeging. Bij de Nieuwsacademie zitten een gynaecoloog, een onderwijzer, een voorlichter.'

De geijkte journalistieke opleidingen hebben hun beperkingen, los van de kwaliteit die nu ter discussie staat, zegt Kuyl. 'Journalistiek is een vak, maar geen vak dat is voorbehouden aan mensen die opgeleid zijn tot journalist. Bovendien gaat het hier om mensen met werkervaring. Deze twaalf mensen zijn ook niet representatief, maar het geeft ons wel nieuwe ideeën van hoe mensen buiten de journalistiek naar ons vak kijken.'

Kuyl: 'Voor veel allochtone Nederlanders is journalistiek geen aantrekkelijk vak. Met name ouders van hoger opgeleide allochtonen verwachten dat hun zoon of dochter arts of advocaat wordt, een beroep waar je je geld mee kan verdienen. En dat staat nog los van het wantrouwen dat tegenover journalistiek bestaat. In het land van herkomst zijn media altijd omstreden geweest.'

Waar Nieuwsuur hoopt op een breder, specifieker netwerk, hebben de studenten duidelijke journalistieke idealen. Eensluidend noemen ze Nieuwsuur, en media in het algemeen, te wit. 'We moeten toch een keer toewerken naar het moment dat je de televisie aanzet en Néderland wordt vertegenwoordigd', zegt Ibtissam Feger (24), afgestudeerd in Maatschappelijk Werk en Dienstverlening, gespecialiseerd in huiselijk en seksueel geweld. 'Het gaat er niet alleen om wat er op straat speelt, maar bijvoorbeeld ook welke normen en waarden ze bij hun opvoeding hebben meegekregen. Ga Kanaleneiland in als een blanke jongen met blond haar en blauwe ogen, en je krijgt gegarandeerd een andere reactie dan wanneer ik hetzelfde doe. Ze komen naar míj toe, in plaats van een capuchon over hun hoofd te trekken. Die reactie heeft alles te maken met wantrouwen, de angst om op een bepaalde manier te worden afgeschilderd.'

Journalisten zijn te vaak op zoek naar sensatie. Echte onafhankelijkheid of onpartijdigheid zien ze bijna nooit, denken de studenten. Tegelijk willen ze het niet mooier maken dan het is. 'In Slotervaart kregen wij op een gegeven moment wekelijks een overzicht met welke overlast bepaalde jongeren veroorzaken', zegt Sami El-ghalbzouri (27). De voorlichter van het Amsterdamse stadsdeel zuidoost wil via de Nieuwsacademie onder meer leren hoe journalisten denken. 'Als je dat ziet schrik je wel. Het is niet erg dat dat wordt opgeschreven, dan zou je de werkelijkheid ontkennen.'

Het gaat er volgens hem om dat de specifieke knowhow van bepaalde groepen in de samenleving bij veel redacties niet vanzelfsprekend is - en nog veel vaker ontbreekt. Als voorbeeld noemt hij de verslaggeving van het Sinterklaasfeest. 'Dat is een typisch onderwerp waarvan de meeste redacties denken: doe eens niet zo lastig, dat is gewoon onze traditie. Ik wist ook niet dat het zo gevoelig lag, tot ik in zuidoost ging werken. Er zijn mensen die het concept van een Zwarte Piet diep kwetst, en daar valt best wat voor te zeggen.'

Nieuwsacademie-studente Ibtissam Feger liep vorig jaar stage op een zwarte middelbare school. Daar zag ze direct op welke wijze het nieuws jongeren kan beïnvloedden. 'Wat dat dóet met hun motivatie. Het is een self-fulfilling prophecy: kinderen gaan denken dat ze zich als kwajongens of kwameisjes moeten gedragen, omdat ze er anders misschien niet bij horen. Als ze niet het gevoel hebben dat ze bij de Nederlandse samenleving horen, wordt hun Marokkaanse of Turkse identiteit alleen maar sterker. Tijdens mijn stage heb ik ze proberen te leren dat ze zelf kiezen wie ze zijn, en hoe ze zich gedragen.'

Voor een frisser, opener en jonger imago heeft Nieuwsuur de opleiding niet opgericht, zegt Kuyl. 'Het zou mooi zijn, maar los van ons imago vind ik dat dit moet. De journalistiek is lange tijd te veel in zichzelf gekeerd geweest. Gericht op zenden, niet op ontvangen. Bij de Volkskrant was de gratis krant DAG een mislukking, maar het was wel een gelukte mislukking, omdat de krant op zoek ging naar nieuwe manieren om een nieuw publiek te bereiken.'

undefined

Meer over