Godzilla-achtige Merkel-diamant

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: handen.

Wieteke van Zeil
null Beeld
Beeld

In een gebruiksaanwijzing handgebaren bij openbare gelegenheden zou deze hoog op de lijst van aanbevelingen staan. Dubbele signalen kunnen ideaal zijn in formeel gezelschap, en deze houding lijkt me de kampioen van de dubbele boodschap. De handen zeggen: kijk mij welwillend en beheerst tegelijk zijn. Warmhartig, maar ten volle bewust van m'n grenzen. Benaderbaar, maar niet zonder voorwaarden. De handen raken elkaar en vormen tegelijk een barrière; daar zit het hem in. Tactiel-en-ondoordringbaar.

Dat tactiele wordt versterkt door het bont aan de mouwen, de zachte fluwelen strook over de lengte van haar jurk en de glanzende edelstenen in haar vier ringen. Het ondoordringbare in de strakke, alles om- en afsluitende jurk die deze Zuid-Duitse edelvrouw draagt. De stof ervan lijkt een dikke katoen, denim bijna, met mooie verbleekte kreuk-vouwtjes. De handen maken haar houding compleet.

null Beeld
Beeld

Duitsland in goede handen

Het is weliswaar niet precies de Merkel-diamant, maar ik ontkwam er niet aan meteen aan aan de beroemde handen van de bondskanselier te denken toen ik voor dit schilderij stond. Drie jaar geleden maakte haar eigen CDU van deze handen een billboard zo groot dat het een tientallen meters breed gebouw naast het treinstation besloeg - niemand kon om de handen van de leidster heen. Deze Godzilla-achtige Merkel-diamant, genoemd naar de vorm die ontstaat als ze haar duimen en wijsvingers tegen elkaar zet, was bovendien samengesteld uit duizenden en nog eens duizenden foto's van andere handen. Boodschap: Duitslands toekomst is in goede handen.

Toch denk ik dat de reclame-creatieven van de bondskanselier nooit van de Britse kunstenaar Marcus Harvey hebben gehoord, die zijn controversiële, enorme portret Myra toch echt in 1998 toonde in museum Hamburger Bahnhof, even verderop in Berlijn, in de legendarische tentoonstelling Sensation. Myra (1995) is een portret van Myra Hindley, veroordeeld voor moord en misbruik van vijf kinderen. Het portret bestaat uit afdrukken van kinderhandjes. De iconische waarde, de handen, de samenstelling uit vele beelden - ik had me er niet aan gewaagd als ik Merkels reclamebureau was.

Symmetrie

Ze kreeg trouwens hoe dan ook een hoop kritiek van de tegenpartij: de CDU zou hiermee de politiek te veel ophangen aan de verheerlijking van één persoon, bovendien hadden de handen 'geen politieke symboliek'. Nee allicht, vond Merkel zelf ook die gevraagd naar haar 'beeldmerk' droogjes opmerkte 'er is altijd de vraag, wat te doen met de armen, en zo ontstond dit. Het heeft een bepaalde symmetrie.' Meer woorden dan nodig moet men nou ook weer niet aan zaken besteden.

En gelijk heeft ze. Want toen ik de handen van Susanna Stefan zag in dit portret, gebeurde me wat me ook gebeurt als ik Merkels diamantje zie: ik kan me accuut geen alternatief meer voorstellen. Hoe zou je je handen ook ánders moeten houden als je officieel bezoek hebt? Wat moet een schilder ánders met de handen van een vrouw in een formeel portret? Dat lijkt me het succes van dit gebaar.

Van Merkel is er naast de handdiamant immers maar één gebaar met de handen dat mij meteen invalt. Dat zijn die uitgestrekte armen in de Beierse Alpen, terwijl ze in gesprek was met een Budweiser-achtig relaxed achterover leunende Obama tijdens de G7. Die gestrekte armen, die zingend zeggen: how do you solve a problem like Maria? Laat Merkel nou maar het probleem Duitsland oplossen. Warmhartig en beheerst.

Nicolas de Neufchatel

Portret van Susanna Stefan, vrouw van Wolfgang Furter

1560-65; Olieverf op doek; 91,6 x 69,4 cm

National Gallery London

www.detailsofart.com

Meer over