Glimmende trilogie rond het getal 5

Voor Henk, schrijft Hans van Manen als opdracht onder de titel van zijn nieuwste choreografie. Henk van Dijk is Van Manens chroniqueur; hij legt al het werk van Van Manen op video vast....

Op de donkere pianotonen van Franz Liszts Trübe Wolken schuiven ze naar het midden. De armen gaan de lucht in, met die typisch gekantelde polsen. Ze schudden de energie uit hun onderbenen in kittige trapjes, knieën gaan scherp naar opzij. En een voor een maken ze zich los voor een energieke solo. Ook daarin bekende articulaties uit Van Manens idioom: gezichten en profile en razendsnelle pirouettes in de volle podiumbreedte.

Het getal vijf speelt een opvallende rol in Trilogie. Soms vormen de mannen een vijfpuntsster, vaker een spiegel: drie mannen op een diagonaal, waarvan aan weerszijde een danser. Wanneer later even zoveel vrouwen zich erbij voegen - in zilvergrijzen catsuits van latex (ontwerp Keso Dekker) - verdubbelt de spiegeling (op Danza I van Jacob ter Veldhuis). Zelfs de zwarte balletvloer weerkaatst de groep. Een bedwelmend beeld. Soms zie je alleen de glinsterende lijnen van de pakken, door het subtiel verspringende lichtbeeld van Joop Caboort.

Af en toe verdwijnt de betovering; dan blijkt het getal vijf een onhandig uitgangspunt. De groep klit te dicht op elkaar, de diepte verbleekt en de duetten komen niet uit de verf. Eerst stappen de vrouwen uit het lood, later de mannen alsof ze hun kuiten oprekken. Hoe glimmend ook, Trilogie verliest hier zijn ontroering.

Die komt terug wanneer de groep unisono beweegt op het door Truus Bronkhorst vaak gebruikte muziekstuk Spiegel im Spiegel van Arvo Pärt. De titel zegt genoeg: partners spiegelen elkaar. Bij Hans van Manen zijn dat of mannen en vrouwen of mannen en mannen. Zelden vrouwen en vrouwen. De keuze voor een tienkoppig ensemble, niet gangbaar voor Van Manen, lijkt hem nog niet op het lijf geschreven. Toch misstaat het stuk niet in het oeuvre van Nederlands grootste choreograaf, die binnenkort wordt bekroond met de Erasmusprijs 2000.

De nieuwe NDT I-aanwinst Damien Welch uit Australië voegt zich naadloos naar Van Manens signatuur. In de reprise van Kammerballett (1995) schittert hij in een oranje body. Zijn robuuste torso schrijft messcherpe bewegingen. Zo'n articulatie is een feest voor Van Manen, al zijn ook de overige zeven dansers op dreef. Van Jirí Kylián dansen Lorraine Blouin en Stefan Zeromski Half Past (1999): een schimmig, teder duet tegen (soms te illustratieve) filmbeelden, als ode aan een jong gestorven ballerina.

Paul Lightfoot, in de andere stukken opvallend woest aanwezig, studeerde zijn workshopchoreografie SH-BOOM (1994) in met de topdansers van NDT I. Een vrolijk ballet met hartkloppingen en liefdesgekte in de vet aangezette liedkeuze (Auf wiederseh'n en Sweetheart). Aanstekelijk gedanst met een enkele zakdoek te veel. De sneeuwbui aan het slot verrast iedereen. Waar Van Manen de liefde aards benadert, met beide voeten op een glimmende vloer, hunkert Lightfoot naar een boodschap van boven: Life could be a dream staat in duizendvoud te lezen.

Meer over