Gideon Samson

Rifka ensceneert haar eigen ontvoering, in een vlotte kinderthriller.

PJOTR VAN LENTEREN

Gideon Samson: Zwarte zwaan

Leopold; 212 pagina's; € 14,95.

Vanaf 12 jaar.

Rifka is de 'king' van groep acht. Ze is knap en populair en kan ontzettend goed pesten. Dankzij haar lieve lachje komt ze daar altijd mee weg, maar het succes gaat op een dag vervelen. Geïnspireerd door de dood van een klasgenoot bedenkt ze een spectaculair plan: te gast zijn op haar eigen begrafenis. Lachen, toch?

Gideon Samson (1985) verkent in zijn zesde kinderboek Zwarte zwaan de grenzen van pesten en geweld op de basisschool. 12-jarigen zijn in staat zulke dingen te bedenken, maar wat als ze het ook echt doen?

Als Samson erin geslaagd was om deze intrigerende vraag te beantwoorden, dan had hij niet alleen een onderhoudend, maar ook een schokkend of zelfs controversieel boek kunnen schrijven.

Duveke is de beste en enige vriendin van de bazige Rifka. In de ogen van Rifka is ze een slaafje: alles wat Rifka vertelt, slikt Duveke voor zoete koek. Wat Rifka doet - stelen, liegen, roken - doet Duveke ook. Maar dan minder goed. 'Jij kan toch ook een keertje iets verzinnen', klaagt Rifka al op de vijftiende bladzijde. Dan weet je wel hoe laat het is.

Maar ook Duveke kent een donkere kant. Ze heeft last van sombere buien en is bang haar ouders teleur te stellen. In een terugblik, die op dat moment nog onschuldig lijkt, breekt ze de zwarte zwaan uit de beeldjesverzameling van haar moeder.

Haar broer Olivier neemt de schuld ruimhartig op zich. Maar een van de scherven bevindt zich nog altijd in een doos met geheimen onder haar bed, waar ze 's nachts over piekert.

Ook al wil ze het niet, ze blijft doen wat Rifka haar opdraagt: onopvallend een tent, proviand en mobiele telefoons regelen en dan twee anonieme brieven sturen: de eerste om de 'ontvoering' bekend te maken, de tweede met de boodschap dat Rifka vermoord is. Pas als Duveke voor de brievenbus staat, krijgt ze last van haar geweten, maar dan zijn de gevolgen al niet meer te overzien.

Samson maakt handig gebruik van de drie personages, die elk hun kijk op de gebeurtenissen hebben en een min of meer eigen manier van vertellen. Duveke worstelt met haar gevoelens, krijgt het steeds 'warm' en dan komt er 'bam' weer een depressie. Broer Olivier raakt in de war van mooie borsten en zegt graag 'pure nep'. Rifka praat continu tegen zichzelf, in een tintelend soort zelfverheerlijking.

Toch weet Samson (in 2009 de jongste winnaar van een Zilveren Griffel, voor Ziek) al deze vlotheid maar niet te overstijgen. Oppervlakkig beschouwd ontbreekt er niets. Hij vertelt vaardig en hier en daar zelfs meer dan dat. De dialogen zijn prima. Er is een strakke compositie, met eenheid van plaats en tijd. Iets wat eerder wordt aangekondigd, komt later gegarandeerd terug. Zo hoor je een thriller te schrijven.

Maar precies dát er klopt niet aan Zwarte zwaan. Om te geloven dat deze kinderen werkelijk in staat zijn om te doen wat ze aan het einde van dit boek doen, is meer nodig dan vlot aan elkaar gebabbelde scènes. Geslaagde personages zijn geen marionetten van de auteur, maar gaan een eigen leven leiden, dingen doen die nu eenmaal niet anders kunnen. Een dergelijke bezieling valt in het werk van Samson tot nu toe helaas niet te ontdekken.

Waar de ongeveer tegelijkertijd gedebuteerde generatiegenoot Simon van der Geest eerder dit jaar verraste met Spinder, een hier en daar ook schokkend bedoeld boek over verwaarlozing en broedertwist met een ruig en onaangepast randje, komt Gideon Samson na vijf titels andermaal met gelikt proza en ingenieuze verhaallijnen, maar nog steeds niet met een eigen geluid.

undefined

Meer over