nieuws

Gezondheidsraad: vis is goed voor zwangere vrouw, een kopje koffie kan best

Na 3,5 jaar onderzoek heeft de Gezondheidsraad een alomvattend dieetadvies voor zwangere vrouwen uitgebracht. Vis is goed, op sommige soorten na. En cappuccino is prima, maar lever écht niet.

Lever kan een zwangere vrouw echt niet eten, aldus de Gezondheidsraad. Beeld Hans Heus
Lever kan een zwangere vrouw echt niet eten, aldus de Gezondheidsraad.Beeld Hans Heus

Is koffie nou echt zo slecht? Kun je beter wel of geen vis eten? En welke voedingssupplementen moet je slikken? Over de juiste voeding voor zwangere vrouwen lopen de verhalen onder diëtisten, gynaecologen, internetfora en eigenwijze tantes nogal uiteen. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid nam de Gezondheidsraad 3,5 jaar de tijd om al het wetenschappelijk onderzoek naar voeding voor zwangere vrouwen te analyseren. Het adviesorgaan komt nu met een eenduidig advies.

Volgens de Gezondheidsraad kan er vaak meer dan wordt gevreesd. Dat koffie uit den boze is, is volgens een de Gezondheidsraad een fabeltje. Meer dan 200 milligram cafeïne kan nadelige gevolgen hebben, maar die cappuccino in de ochtend hoeft echt niet negen maanden te wijken. Dat geldt ook voor vele kruiden: een beetje zoethout of kaneel kan wel, maar je moet er geen thee uit trekken. Voor een goede zwangerschap en een gezond kind kan het belangrijk zijn de juiste voedingsstoffen tot je te nemen, zoals calcium, jodium, vitamine D en ijzer.

‘Ik denk zeker dat een nieuw advies nodig was’, zegt Martijn Katan, emeritus hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit en niet betrokken bij het onderzoek. ‘Het was een beetje een ratjetoe aan adviezen geworden, waar een keer een beslissing over moest worden genomen.’

Voor het onderzoek heeft de Gezondheidsraad voortdurend overleg gehad met diëtisten, toxicologen en gynaecologen. ‘Ook dat vind ik heel verstandig’, zegt Katan. ‘Dat gaat misschien een beetje ten koste van de hardheid, omdat je bijvoorbeeld ook rekening moet houden met de zorgen van toxicologen, maar het maakt wel dat iedereen het eensgezind kan omarmen.’

Géén lever

Het eten van lever kan echt niet: dat verhoogt het risico op afwijkingen van schedel, centraal zenuwstelsel of hart- en vaatstelsel bij het kind. Ook leverproducten als leverworst kunnen zwangere vrouwen beter overslaan. Lijnen voor een strak lichaam na de zwangerschap is ook niet verstandig. Door flink minder te gaan eten wordt volgens de Gezondheidsraad een volledig voedingspatroon onmogelijk.

Het binnenkrijgen van de benodigde voedingsstoffen is volgens de Gezondheidsraad het belangrijkst. Voor zwangere vrouwen en hun kinderen is het essentieel om genoeg foliumzuur, vitamine D, calcium, jodium en ijzer binnen te krijgen. Het nemen van een calciumsupplement van 1 gram per dag na twintig weken zwangerschap kan bijvoorbeeld helpen om een vroeggeboorte te voorkomen.

Met foliumzuurtabletten adviseert de Gezondheidsraad al voor de zwangerschap te beginnen. ‘Dat is inderdaad meermaals bewezen’, zegt Katan. ‘Je moet pas na een maand foliumzuurtabletten stoppen met de pil en dán pas proberen kinderen te maken. Daarmee loopt de – al zeldzame – kans op kinderen met een open ruggetje drastisch terug.’

Wel zalm, geen tonijn

Over het eten van vis was lang onduidelijkheid: de vetzuren in vis zouden gezond zijn, maar vis zou ook schadelijke stoffen bevatten. De Gezondheidsraad velt nu zijn verdict: twee keer per week vis is bevorderlijk. Dat is een keer meer dan aan andere volwassenen wordt aangeraden. Visvetzuren kunnen helpen een vroeggeboorte te voorkomen. Het advies is om eens per week magere vis te eten en een keer vette vis.

Maar dat is nog niet het hele verhaal. Stoffen als methylkwik, dioxines en pfas, die sommige vissoorten bevatten, kunnen wel degelijk schadelijk zijn. Een aantal vissoorten wordt daarom afgeraden. Dit zijn bijvoorbeeld tonijn, makreel, paling en zeebaars. Wel aanbevolen: schelvis, schol, tong, forel, zalm en haring. Daarbij is kweekvis beter dan wilde vis, omdat die verontreinigd kan zijn.

Het hele advies van de Gezondheidsraad staat online. Het Voedingscentrum werkt aan een vertaalslag voor de juiste hoeveelheid van de juiste producten.

Do’s & don’ts

Volgens het advies van de Gezondheidsraad kan een aantal voedingsstoffen de zwangerschap bevorderen. Bijvoorbeeld:
- Twee per week vis (een keer mager, een keer vet) zonder schadelijke stoffen.
- Vitamine D (een supplement van 10 microgram per dag).
- IJzer, bijvoorbeeld door vlees te eten.
- 1 gram calcium, via melk of een supplement.
- Foliumzuur, al een maand voor de zwangerschap.
- 200 microgram jodium, bijvoorbeeld door voldoende brood te eten.

Van een aantal stoffen adviseert de Gezondheidsraad niet te veel te nemen. Dit zijn:
- Thee getrokken van kruiden als anijs, venkel, basilicum, nootmuskaat, kaneel en peper. Bij het bereiden van gerechten kunnen deze kruiden geen kwaad.
- Zoethout. Bij een hoge bloeddruk kun je dat beter helemaal mijden.
- Leverproducten als leverworst.
- Cafeïne (maximaal 200 milligram per dag).
- Soja.

Je kunt als zwangere vrouw beter uit de buurt blijven van:
- Alcohol.
- Lood in drinkwater.
- Lever.

Meer over